Finansijska analiza je pokazala da su od 2008. do 2025. godine od registracije .me domena prihodi premašili 114 miliona eura, od čega je u državni budžet uplaćeno više od 41 milion eura. U Vladinoj informaciji se navodi da upravljanje domenom stvara stabilne prihode za državu, ali da značajno veću ekonomsku korist ima kompanija Domen koja je od 2008. godine agent za registraciju. Učešće države u ukupnom profitu, kako se navodi, ograničeno je na oko 35 odsto ukupnih prihoda i četvrtinu dobiti kroz domaćeg partnera, piše Pobjeda.
Razmatraju se tri modela
Za buduće upravljanje domenom „.me“ razmatraju se tri modela. Ukoliko bi država samostalno upravljala cijelim procesom, to bi donijelo najviši nivo digitalnog suvereniteta i kontrolu, ali imajuću u vidu potrebna ulaganja i dug period razvoja, operativno je najzahtjevniji model. Hibridni model, kako se navodi, predstavlja optimalan balans između očuvanja digitalnog suvereniteta i visoke tehničke pouzdanosti uz niži rizik.
Ipak, kao najoptimalniji, kako se navodi u Vladinoj informaciji, ocijenjen je model kojim bi se kompletan tehnički dio povjerio međunarodnom partneru, dok bi država zadržala regulatornu i upravljačku funkciju. To bi podrazumijevalo najbržu implementaciju i najmanji rizik, ali istovremeno i veći stepen zavisnosti od eksternog partnera i manju kontrolu. Ipak, ocjenjuje se da ovaj model može biti efikasno prelazno rješenje, ali i dugoročno pod uslovom da su ugovori, nadzor i vlasništvo nad podacima jasno i strogo definisani.
Navodi se i da je suština uspjeha ove opcije u snažnoj državnoj kompaniji koja preuzima ulogu formalnog operatora i regulatora, dok se tehnički dio povjerava eksternom partneru.
“Da bi model funkcionisao bez rizika neophodno je da država zadrži puno vlasništvo nad svim podacima, da ugovori budu precizni i detaljni te da se obezbijedi kontinuirani nadzor nad radom partnera”, stav je komisije.
U okviru informacije je i pravna analiza Ilije Mašanovića u kontekstu pravosnažne presude sa kraja prošle godine kojom je utvrđeno da i dalje aktuelni agent, kompanija Domen, nema više prava da obavlja ovaj posao, jer im je ugovor istekao u martu 2023. godine. Upravo je ovaj spor i bio razlog zbog kojeg javni poziv, raspisan u vrijeme dok je ministar ekonomskog razvoja bio Goran Đurović, do sada nije okončan.
Mašanović u analizi naglašava da je osnovnim ugovorom predviđena obaveza kompanije Domen da nastavi da pruža usluge najduže pola godine ukoliko ne dođe do produženja ugovora, te da je taj rok istekao 30. septembra 2023. godine. To, kako navodi, znači da Domen od tada obavlja poslove agenta bez pravnog osnova, te da je riječ o faktičkom, a ne pravnom režimu upravljanja.
“Sa pravne tačke gledišta to predstavlja anomaliju koja ne smije biti dugotrajna i koja Vladi nameće obavezu hitnog djelovanja u cilju njenog otklanjanja”, ukazuje Mašanović, dodajući da su time prestala prava na ugovorenu proviziju iz ugovora koji je prestao da važi te da sve što je naplaćeno po tom osnovu nakon septembra 2023. godine podliježe pravilima o sticanju bez osnova.
Tranzicioni sporazum
Dodaje da Vlada više nema nikakvu obavezu prema Domenu te da može slobodno donijeti stratešku odluku o modelu upravljanja ili osnovati državnu kompaniju koja će preuzeti taj posao. Mašanović navodi da je neophodno hitno formalno regulisati prelazno stanje kojim će Vlada odrediti pravnu prirodu nastavka tehničkog rada Domena. Zato sugeriše da Vlada usvoji zaključak o potrebi regulisanja privremenog režima zaštite javnog interesa i inicira sa Domenom kratkoročni tranzicioni sporazum.
Vlasničku strukturu kompanije Domen koja od 2008. godine gazduje nacionalnim domenom čine američke kompanije GoDaddy sa 38,3 odsto i Identity Digital sa 36,8 odsto, dok domaća kompanija ME-net čiji su osnivači Oleg Obradović i Predrag Lešić ima 24,8 odsto učešća u vlasništvu.
Preporučeno
Prihod od prodaje domena ,,.me“ je iz godine u godinu rastao pa je od 2008. godine kada je iznosio 2,1 milion eura, porastao na preko deset miliona eura u prošloj godini.
Video