Nakon svih detaljnih analiza utvrđeno je da se u maslinjaku nalazi pet stabala prosječne starosti između 150 i 200 godina, tri stabla starosti između 200 i 250 godina, dva stabla starosti između 420 i 430 godina, dok ubjedljivo najstarije stablo u ovom maslinjaku ima 924 godine.
Kako prenosi taj medij, postupak pronalaska rješenja za očuvanje maslinjaka traje više godina, s promjenljivim uspjehom.Predsjednik Opštine Dušan Raičević je ove aktivnosti prezentovao u programu Radio Bara.
“Govorimo o maslinjaku koji se nalazi u samom centru grada, u zahvatu DUP Topolica 3, koji je u privatnom vlasništvu, a u kome je 11 zaista vrijednih i starih maslina. Po informacijama sa kojima ja raspolažem, sva su starija od 150 godina i više. Obavio sam razgovor sa vlasnicima maslinjaka, gdje smo se dogovorili da se izvrši dodatna procjena, odnosno dodatno stručno vještačenje samog kompleksa, starost stabala i njihova vrijednost. Angažovali smo ‘Kuću maslina’ i izvršnu direktoricu dr Mariju Markoč koja je sudski vještak za oblast maslinarstva, odrađen je taj posao i preliminarni izvještaj je dostavljen. Nastavićemo komunikaciju sa vlasnicima, sa željom i sa ciljem da izvršimo razmjenu zemljišta kako bi Opština Bar postala vlasnik ovog maslinjaka i zaštitila ga trajno od potencijalnih investicionih aktivnosti”, rekao je Raičević.
On je podsjetio da je riječ o inicijativi koja je potekla od Čeda Ratkovića, bivšeg predsjednika Opštine, te da se razmišlja da, ukoliko maslinjak dođe u posjed Opštine Bar, bude predat na upravljanje ‘Kući maslina’.
Stručno vještačenje bioloških i prostornih karakteristika 11 viševjekovnih stabala maslina sorte Žutica na katastarskoj parceli u KO Novi Bar izvršila je, na zahtjev Sekretarijata za imovinu i investicije, dr Marija Markoč, ekspert u oblasti maslinarstva.
“Vještačenje je sprovedeno primjenom jedinstvene i provjerljive metodologije, u skladu sa dobrom sudskom i stručnom praksom za procjenu višegodišnjih zasada. Postupak je obuhvatio utvrđivanje prirodnih i stvarnih granica predmetnog područja, identifikaciju lokacije svakog pojedinačnog stabla, detaljnu ocjenu kondicionog stanja, mjerenja biometrijskih parametara, te primjenu obračunskih modela zasnovanih na savremenim literaturnim izvorima”, rekla je Markoč.
Kako je pojasnila, procjena starosti monumentalnih maslina u savremenoj praksi se najčešće zasniva na alometrijskim relacijama, odnosno naučno uspostavljenim odnosima između dimenzija stabla (najčešće obim/prečnik debla) i očekivane starosne kategorije.
“Takve procjene se daju u rasponima, jer rast masline zavisi od uslova staništa, režima njege, rezidbe, povreda usljed nestručnosti ili vanrednih situacija i stepena regeneracije. Zbog specifične biologije masline (nepravilna stabla, sekundarno zadebljanje, česte šupljine), metodologija insistira na konzervativnom i argumentovanom tumačenju: dimenzije se ne posmatraju izolovano, već u vezi sa kondicionim stanjem i razvijenošću krošnje”, navela je.
Savremeni literaturni izvori ukazuju da klasična dendrohronologija kod veoma starih maslina može biti ograničena zbog šupljina, teško čitljivih godova i nepravilne anatomije drveta, a invazivno uzorkovanje može predstavljati rizik po integritet stabla.
“Radiokarbonsko datiranje (¹⁴C) predstavlja dopunsku laboratorijsku metodu koja datira starost organskog materijala iz uzorka, ali i ono zahtijeva pažljivo uzorkovanje i oprezno tumačenje, posebno kod maslina kod kojih najstariji dio debla često nije dostupan. Zbog toga se u vještačenjima ovog tipa primarno primjenjuje neinvazivni pristup, dok se karbonske metode posmatraju kao opcija u slučajevima kada postoji potreba za dodatnom, laboratorijski potvrđenom verifikacijom starosti”, objasnila je dr Markoč.
Ona je navela da je za procjenu starosti primijenjen neinvazivan pristup, “zasnovan na savremenim naučnim modelima koji kombinuju dendrometrijske odnose sa izvedenim formulama nakon radiokarbonskih datiranja, te preporukama iz relevantnih istraživanja o procjeni starosti drevnih maslina”.
U nalazu je primijenjena kombinacija modela prilagođenih različitim starosnim kategorijama stabala maslina.
“Posebna pažnja posvećena je uočenim tragovima neadekvatne rezidbe na pojedinim stablima i mehaničkim oštećenjima grana, koja su, prema zatečenom stanju i dostupnim informacijama, povezana sa neovlašćenim ubiranjem plodova u prethodnom periodu. Uprkos tome, u ukupnom sagledavanju, stabla su ocijenjena kao ‘relativno dobra’ do ‘dobra’ u smislu kondicionog stanja, sa očuvanom vitalnošću i potencijalom daljeg opstanka uz pravilne mjere njege i zaštite”, istakla je dr Markoč.
U postupku valorizacije stabala korišćen je troškovni (zamjenski) pristup, koji polazi od realne pretpostavke da se staro stablo masline ne može nadoknaditi mladom sadnicom, već isključivo zrelim, funkcionalno ekvivalentnim stablom koje može preuzeti proizvodnu i biološku ulogu u zasadu.
Zatim se osnovna vrijednost koriguje putem jasno definisanih koeficijenata koji odražavaju starost stabla, monumentalnost i razvijenost krošnje, kondiciono stanje, proizvodni potencijal, kao i urbani i tradicijski kontekst lokaliteta.
“Radi dodatne provjere realnosti zaključaka, korišćen je i prihodovni pristup kao kontrolni mehanizam (na bazi prosječnog roda, randmana i tržišnih parametara), ali bez presudnog uticaja na konačne zaključke – isključivo u funkciji provjere da procjena nije u nesrazmjeri sa realnim ekonomskim potencijalom zasada. Sastavni dio vještačenja čini i foto-elaborat, kao vizuelna dokumentacija pojedinačnih stabala, što dodatno osigurava provjerljivost navoda i transparentnost postupka”, navela je dr Markoč.
Preporučeno
Video