Policija u Rožajama je slučaj prijavila nadležnom tužilaštvu i u toku je postupak utvrđivanja svih okolnosti pod kojima je došlo do ovog incidenta.
“Milun Ivanović je ostavio dubok trag u istoriji Narodnooslobodilačke borbe Jugoslavije. Kao istaknuti prvoborac i organizator, učestvovao je u brojnim bitkama protiv nacističkih, fašističkih, četničkih i ustaških snaga, pokazujući izuzetnu hrabrost i vojničko umijeće. Za svoje izuzetne zasluge u ratu proglašen je narodnim herojem, najvišim ratnim priznanjem u tadašnjoj Jugoslaviji”, ističe se.
Kako se dodaje, ovaj slučaj može predstavljati krivično djelo, prema Zakonu o spomen-obilježjima, član 43 propisuje: „Ko ošteti, uništi, neovlašćeno izmijeni, doradi, izmjesti, zamijeni ili ukloni spomen-obilježje, podigne ili organizuje podizanje spomen-obilježja čije podizanje nije dozvoljeno, kazniće se kaznom zatvora do tri godine.”
“Ovo spomen-obilježje je predstavljalo važan istorijsko-kulturni simbol borbe za slobodu. Ovaj događaj ukazuje na nastavak uništavanja i zatiranja antifašističkih memorijalnih tragova u Crnoj Gori u kojoj se ne vodi dovoljno brige o antifašističkom spomeničkom nasljeđu. Podsjetimo se da je i spomenik Radunu Đukiću na brdu Top iznad Rožaja oštećen, a spomen ploča ukradena”, ukazuju.
Milun Ivanović je rođen u rožajskoj Bukovici 10. avgusta 1910. godine, a poginuo je na Tjentištu kod Foče 7. juna 1943. godine kao učesnik Narodnooslobodilačke borbe.
“Ukazom predsjednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije Josipa Broza Tita, 27. novembra 1953. godine, proglašen je za narodnog heroja. Bista Miluna Ivanovića iz 1969. godine je djelo vajara Milomira Bulatovića kojom je ovaj narodni heroj iz Rožaja prikazan kao odlučan i snažan revolucionar. Osnovne škole u Biševu kod Rožaja i Ušću kod Kraljeva nose njegovo ime, kao i ulice u Rožajama, Ušću i Raški”, navode.
U knjizi „Narodni heroji Jugoslavije” o Milunu Ivanoviću je zapisano da se zbog siromaštva nije mogao školovati. Već 1921. godine, sa svega 11 godina, morao je zbog nemaštine napustiti kuću i pošao je u potragu za poslom.
“U selu Ušću, kod Raške, gdje je tri i po godine radio teške poslove za jednog dječaka – obrađivao je zemlju i šumsku građu. Kada je napunio 14 godina, zaposlio se u rudniku kamenog uglja, gdje je u početku radio kao poštar, a kasnije kao pomoćnik kopača i na kraju kopač uglja – rudar. Nakon odsluženja vojnog roka, vratio se u Ušće i nastavio rad u rudniku. Iz Ušća je prešao u obližnje selo Baljevac, gdje je radio u rudniku kamenog uglja „Jarando”. U ovom rudniku, dobio je prva saznanja o revolucionarnom radničkom pokretu i 1937. godine je učestvovao u pripremanju i organizovanju štrajka”, podsjećaju.
Zbog učešća u ovom štrajku, bio je uhapšen i dva mjeseca je proveo u zatvoru, a potom je kao „buntovni Crnogorac” i „nepoželjno lice” bio protjeran iz Studeničkog sreza.
Nakon toga je prešao u rudnik olova i cinka „Kopaonik”, a potom u rudnik „Trepča”, gdje je počeo da radi 16. novembra 1938. godine. Sredinom naredne godine, opet je bio učesnik štrajka.
“Bio je jedan od najborbenijih štrajkača, koje nije pokolebalo ni hapšenje 134 štrajkača, kao ni pritisci Uprave rudnika. Zajedno sa grupom najborbenijih štrajkača istrajao je sve dok Uprava rudnika nije prihvatila glavne zahtjeve radnika. Poslije Aprilskog rata i okupacije Jugoslavije, 1941. godine, nacistički okupator je rudare tjerao na iscrpljujući rad kako bi olovom snabdijeli ratnu mašinu Vermahta”, kazali su.
Milun se, kako dodaju, tada nalazio među grupom rudara, koja je bila pod uticajem Narodnooslobodilačkog pokreta (NOP) i na sve načine vršila sabotaže u radu za okupatora. Avgusta 1941. godine Milun je napustio „Trepču” i potom prešao u Ibarske rudnike, odakle je početkom oktobra 1941. godine stupio u Baljevačku četu Kopaoničkog partizanskog odreda. Krajem istog mjeseca krenuo je sa četom u oslobođeno Užice, gdje su se kao Šesta ibarska četa, borili protiv nacista i četnika u odbrani Užičke republike, tokom Prve neprijateljske ofanzive.
“U toku povlačenja partizana u Sandžak, decembra 1941. godine, razbolio se i bio je zadržan u partizanskoj bolnici u Novoj Varoši. Nakon ozdravljenja, zajedno sa ozdravljenim ranjenicima i bolesnicima iz Kopaoničkog i Kraljevačkog odreda, od kojih je bio formiran poseban vod, bio je uključen u Treću moravičku četu Prvog užičkog bataljona. U oslobođenom Čajniču, 1. marta 1942. godine, ovaj bataljon je ušao u sastav tada formirane Druge proleterske brigade”, pojašnjavaju.
Od prvih dana u Drugoj proleterskoj brigadi, Milun se isticao junaštvom – najčešće bombaškim poduhvatima i jurišima.
Prilikom oslobođenja Kreševa, zajedno sa svojom desetinom prvi je upao u ovu varošicu i uništio ustašku žandarmerijsku stanicu. Zbog hrabrosti, postavljen je najprije za vodnika, a kasnije za zamjenika komandira čete. U proljeće 1942. godine je bio primljen u članstvo Komunističke partije Jugoslavije (KPJ).
“U neprekidnim borbama kod Kupresa, avgusta 1942. godine, svake noći je sa svojim drugovima zasipao bombama ustaško utvrđenje Vrata. Prilikom jedne od ovih akcija, našao se u obruču ustaša. Jedan ustaša ga je zgrabio za gumiranu pelerinu, ali se Milun otrgnuo, ubio ustašu i probio iz obruča, da bi, odmah zatim, sa svojim borcima izvršio protivnapad i odbacio neprijatelja”, naglašavaju.
U noćnim borbama na Kupresu i Livnu primjenjivao je posebnu taktiku – prišavši neprijateljskim utvrđenim položajima, dovikivao je ustašama i prijetio im, privlačeći njihovu pažnju, a za to vrijeme su se njegovi borci neopaženo privlačili neprijateljskom položaju, i na Milunov uzvik „Naprijed, proleteri” jurišali na neprijatelja.
Zajedno sa svojim borcima isticao se u borbama za oslobođenje Mrkonjić Grada, borbama na Manjači, borbama za Jajce, borbama kod Bosanskog Grahova i posebno u borbama za oslobođenje Livna, decembra 1942. godine, kada je bio ranjen u ruku.
“U toku bitke na Sutjesci, Milun je kao zamjenik komandira čete svake noći jurišao sa svojim borcima na dobro utvrđene nacističke položaje na dominantnom brdu Košur. Pred zoru, 7. juna 1943. godine, kada je Prvi užički bataljon vršio posljednji juriš na Košur, Milun je, kao i uvijek, bio u prvim redovima, u jurišu ga je presjekao rafal nacističkog „šarca” i polomio mu ruku. Nakon ranjavanja, nije se želio povući iz borbe, ali su ga drugovi natjerali da krene u bolnicu. Poveo ga je njegov drug, Italijan antifašista. Na Milinkladama su sjeli da se odmore, i tada su naišli nacistički avioni „Štuka”, koji su bombardovali partizanske položaje. Jedna od bombi pogodila je mjesto gdje su sjedjeli i oni su stradali”, dodaje se.
Kada je juna 1943. godine na Sutjesci poginuo hrabri jurišnik Druge proleterske brigade Milun Ivanović, u borbi su ga zamijenili prvih deset boraca iz Rožajske grupe.
“Decembra 1943. godine kod Prijepolja poginuli su Derviš-Dedo Šehović, Jaho Kurtagić, Mustafa Pećanin, Ramo i Hilmo Rožajac. Ostalo je njih petorica. Nedugo zatim fašisti su u Peći objesili i šestog borca iz prve grupe Rožajaca Iljaza Hadžipećanina. Sa spiska deset rožajskih proletera ostala su samo četvorica… Ali, uskoro ih je bilo sto puta više. Krajem 1944. godine oko 500 Rožajaca se priključilo antifašističkoj borbi, a 55 ih je dalo život za slobodu Jugoslavije”, zaključuju.
Njegovo ime danas nose škole i ulice u više gradova. Osim spomen-biste u Biševu, ranije su oštećeni i drugi spomenici antifašističkog nasljeđa u okolini, što dodatno ukazuje na zabrinjavajući trend.
Preporučeno
Ovaj događaj još jednom otvara pitanje odnosa prema istoriji i važnosti očuvanja spomenika koji svjedoče o borbi protiv fašizma i doprinose kolektivnom sjećanju društva.
Video