Video
Non-pejper, odnosno nezvanični radni dokument Evropske komisije (EK), u koji su novinari Danasa imali uvid, sačinjen je na osnovu izvještaja o napretku koji je Srbija dostavila subkomitetu EU za oblasti pravde, sloboda i bezbjednosti, u martu 2022. EK je, osim podataka poslatih iz Srbije, u svom izvještaju obuhvatila i nalaze država članica, eksperata EU i organizacija civilnog društva.
„Prioritet ukupnog daljeg napretka u pristupnim pregovorima je ispunjenje standarda iz poglavlja 23 i 24. Kako je predviđeno revidiranom metodologijom, nijedno poglavlje ne može biti zatvoreno dok Srbija ne postigne ovaj cilj. U cilji informisanja i pripreme naredne međuvladine konferencije (IGC) sa Srbijom, ovaj non-paper pruža pregled ukupnog stanja i identifikuje otvorena probleme za koje Srbija mora da ostvari napredak kako bi ispunila kriterijume za poglavlja 23 i 24″, navodi se u dokumentu.
Evropska komisija u non-pejperu se posebno dotakla i nedavno održanih izbora na svim nivoima, podsjećajući da je njima prethodio međustranački dijalog u kome je posredovao Evropski parlament. EK zaključuje da su izbori protekli u znatno boljoj atmosferi nego što je to bio slučaj u prethodnim izbornim ciklusima, ali da su i dalje primjetno neravnopravni uslovi u korist vladajuće stranke.
„U Srbiji su 3. aprila održani predsjednički i vanredni parlamentarni izbori. Na njima je zabilježeno učešće svih političkih snaga, nakon međupartijskog dijaloga u kome je posredovao Evropski parlament, te su na izborima predstavljene raznovrsne političke opcije. Prema preliminarnim nalazima i zaključcima međunarodnih posmatrača iz Kancelarije OEBS-a za demokratske Institucije i ljudska prava (ODIHR), osnovne slobode su u velikoj mjeri poštovane tokom kampanje, međutim, niz nedostataka rezultirao je neravnopravnom izbornom utakmicom i favorizovanjem nosioca vlasti“, navodi se u non-pejperu.
Predizborni period posebno je pomenut i u konktestu medijskih sloboda odnosno uticaja vlasti na veći broj medija u toku kampanje što je kritikovano u non-pejperu.
„U preliminarnim nalazima ODHIR-a vezanim za izbore održane 3. aprila, navodi se da, iako su mediji pružili prostor svim učesnicima izbora, većina javnih i privatnih medija sa nacionalnom frekvencijom favorizovali su aktuelnog predsjednika i vladajuću koaliciju, ograničavajući time šanse da glasači donesu potpuno nezavisnu odluku“, ističe se u dokumentu.
U periodu koji je obuhvaćen izvještajem (prethodnih godinu dana), Evropska komisija notirala je određene napretke na planu vladavine prava koji su u Srbiji postignuti, među kojima se posebno ističu izmjene Ustava u dijelu o pravosuđu, usvojene nakon referenduma iz januara ove godine, koje su važan, ali ne i dovoljan korak, kako je adresirano izvještajem, ka nezavisnosti pravosuđa.
„Dalji rad i politička posvećenost su potrebni za produbljivanje reformi i otklanjanje nedostataka, posebno u ključnim oblastima pravosuđa, borbi protiv korupcije i organizovanog kriminala, slobode medija i odnosa Srbije prema ratnim zločinima“.
Takođe se navodi da u mnogim od ovih oblasti postoje kašnjenja u ispunjenju akcionih planova.
U poglavlju 23, na koje je stavljen akcenat u ovom izvještaju, uspješno je završena ustavna reforma usvajanjem ustavnih amandmana u februaru 2022. godine, ali EK naglašava da su potrebne dodatne mjere kako bi se obezbijedio nepristrasan izbor sudija i tužilaca i njihova nezavisnost.
„Rad na implementaciji zakona sada treba brzo da se nastavi kako bi se obezbijedila nezavisnost sudstva. Ovaj zakon treba usvojiti u roku od jedne godine za pravosudne zakone i u roku od dvije godine za usklađivanje sa svim drugim relevantnim zakonima. Dvije stručne radne grupe (jedna za tužioce, jedna za sudove) osnovani su 15. aprila 2022“, podsjeća se u izvještaju.
Bez obzira na ovaj pozitivan razvoj događaja, značajni izazovi i kašnjenja u implementaciju ostaju u pogledu nepristrasnosti, odgovornosti, efikasnosti i profesionalizma pravosuđa, pristupa pravdi i visokokvalitetne obuke kadra, navodi se u non-pejperu.
Preporučeno
„Sadašnji sistem regrutacije, premještaja i unapređenja sudija i tužilaca još uvijek treba da se revidira kako bi se osiguralo da su njihove karijere u potpunosti zasnovane na zaslugama. Preduzeti su brojni koraci za smanjenje prostora za politički uticaj na pravosuđe, međutim postoje brojni slučajevi u kojima se to dešava, što nastavlja da bude problematično“.
