Na graničnim prelazima u Herceg Novom samo u subotu, 1. avgusta, evidentirano je čak 41.497 putnika, 11.741 motorno vozilo i 25 plovila. Najveći pritisak zabilježen je na prelazu Debeli Brijeg, gdje je u Crnu Goru ušlo 14.398 putnika u 3.883 vozila, dok je iz zemlje izašlo još 7.766 putnika u 2.395 vozila. Kroz granični prelaz Sitnica istog dana ušlo je 7.665 putnika, a kroz Kobilu više od 4.100, što potvrđuje da je riječ o jednom od najprometnijih vikenda ovog ljeta.

Upravo kombinacija rekordnog broja turista, ograničenih kapaciteta graničnih prelaza i novih procedura koje podrazumijeva EES dovela je do višesatnih zastoja i kolona koje su se protezale kilometrima kroz Konavle i prilazne saobraćajnice prema Crnoj Gori.

ŠTA JE EES I ZAŠTO JE UVEDEN?

EES predstavlja najveću reformu kontrole spoljnjih granica Evropske unije u posljednjih nekoliko decenija. Njegova osnovna svrha je da zamijeni dosadašnje ručno pečatiranje pasoša digitalnom evidencijom ulazaka i izlazaka državljana zemalja koje nijesu članice EU, uključujući i građane Crne Gore.

Sistem je uveden radi jačanja bezbjednosti, efikasnijeg upravljanja migracijama i automatskog praćenja koliko dugo putnici borave u šengenskom prostoru. Postepena primjena počela je 12. oktobra 2025. godine, dok je od 10. aprila 2026. EES u potpunosti operativan u svih 29 evropskih država koje učestvuju u šengenskom režimu. Od tada se pasoši više ne pečatiraju, već se svaki ulazak i izlazak evidentira elektronski.

KAKO IZGLEDA NOVA KONTROLA NA GRANICI?

Za građane Crne Gore i drugih zemalja koje nijesu članice EU najveća promjena je obavezna biometrijska registracija prilikom prvog ulaska u Šengen.

Granična policija tom prilikom skenira pasoš, fotografiše lice i uzima četiri otiska prstiju, nakon čega se svi naredni ulasci evidentiraju elektronski uz provjeru identiteta. Evropske institucije procjenjuju da prvi prolazak granice zbog ove procedure traje između jednog i tri minuta po putniku, dok se svaka naredna kontrola obavlja za svega 20 do 40 sekundi.

Međutim, kada se na granici istovremeno nađu stotine automobila ili autobusa sa desetinama putnika kojima je potrebna prva registracija, vrijeme obrade višestruko se povećava, što dovodi do stvaranja kilometarskih kolona.

GUŽVE NIJESU PROBLEM SAMO NA GRANICI SA CRNOM GOROM

Kolaps na graničnom prelazu između Hrvatske i Crne Gore nije usamljen slučaj. Slični problemi zabilježeni su širom Evrope nakon pune primjene EES-a.

Jedan od najvećih zastoja zabilježen je na graničnom prelazu Bajakovo–Batrovci između Hrvatske i Srbije, gdje su početkom avgusta kolone dostizale sedam kilometara, a putnici čekali i do osam sati na prelazak granice. Hrvatske i srpske vlasti tada su saopštile da su razlog kombinacija rekordnog turističkog talasa i dodatnog vremena potrebnog za biometrijsku registraciju putnika.

Slična situacija zabilježena je i neposredno nakon pune primjene sistema u aprilu ove godine, kada su na Batrovcima i drugim prelazima prema Evropskoj uniji formirane kilometarske kolone, a pojedini putnici prijavljivali čekanja i do devet sati.

PROBLEMI I NA NAJVEĆIM EVROPSKIM AERODROMIMA

Novi sistem nije izazvao zastoje samo na drumskim prelazima.

Na aerodromima u Parizu, Briselu, Amsterdamu i Lisabonu putnici su prijavljivali višesatna čekanja na pasoškoj kontroli, dok su pojedini zbog dugih redova propustili letove. Mediji su izvještavali da su na pojedinim aerodromima putnici čekali između tri i četiri sata kako bi završili biometrijsku registraciju.

Dodatne probleme stvarali su neispravni ili nedovoljno korišćeni samouslužni kiosci, kao i nedovoljan broj službenika koji bi obrađivali toliko veliki broj putnika.

Zbog velikih gužvi pojedine evropske avio-kompanije i upravljači aerodroma čak su tražili od Evropske komisije da državama članicama omogući privremeno ublažavanje primjene EES-a tokom ljetnje turističke sezone kako bi se izbjegli potpuni kolapsi na graničnim kontrolama.

EVROPSKA KOMISIJA PRIZNAJE PROBLEME

Evropska komisija priznala je da je u prvim mjesecima pune primjene sistema bilo operativnih izazova. U izvještajima se navodi da su pojedine države imale problema sa infrastrukturom, funkcionisanjem samouslužnih terminala, kapacitetima za uzimanje biometrijskih podataka i velikim prilivom putnika u vršnim terminima.

Istovremeno, Brisel ističe da EES donosi značajne koristi u pogledu bezbjednosti jer omogućava automatsko evidentiranje svih ulazaka i izlazaka, lakše otkrivanje osoba koje prekorače dozvoljeni boravak, efikasniju borbu protiv zloupotrebe identiteta i bolju kontrolu vanjskih granica Evropske unije.

PLENKOVIĆ: OGROMAN BROJ TURISTA I EES KOJI USPORAVA

Premijer Hrvatske Andrej Plenković rekao je da se saobraćajni kolaps na graničnom prelazu u Konavlima dogodio zbog velikog broja turista koji su krenuli tim putem. On je kazao i da novi sistem EES takođe donekle usporava situaciju i pozvao na strpljenje.

“U Bavarskoj su se završile školske obveze, krenuli su praznici u nama najbližoj velikoj njemačkoj zemlji, otuda je i ovako veliki broj ljudi. Ovo što se dogodilo prema Crnoj Gori, mahom su albanski državljani koji žive i rade u zapadnoj Evropi, a koji su krenuli ovim putem i koji im je najkraći- objasnio je Plenković kako je nastao kolaps na graničnom prelazu sa Crnom Gorom”, prenosi N1.

Dodao je da treba riješiti brzu saobraćajnicu od Dubrovnika do Čilipa, i dalje prema granici s Crnom Gorom, a potom istakao da i EES sistem donekle usporava situaciju.

Zbog izuzetno teške situacije aktiviran je Štab civilne zaštite Opšine Konavle, a policija, vatrogasci i druge službe su putnicima dijelili vodu za piće. Brojni mještani su za putnike otvorili svoje domove kako bi im omogućili da odu u toalet i malo se osvježe posle višesatnih čekanja po tropskim temperaturama.

Načelnik Opštine Konavle Božo Lasić upozorio je da višesatna čekanja stvaraju veliku nervozu među putnicima i lokalnim stanovništvom.

Istakao je da su pojedine porodice zbog iscrpljenosti morale da potraže ljekarsku pomoć u dubrovačkoj Hitnoj službi, zbog čega je donijeta odluka o aktiviranju Štaba civilne zaštite.

IZAZOV ZA TURISTIČKU SEZONU

Iako evropske institucije očekuju da će se sistem postepeno ubrzavati kako bude rastao broj već registrovanih putnika, ovogodišnja turistička sezona pokazala je da EES, posebno na najprometnijim drumskim prelazima prema zemljama Zapadnog Balkana, može značajno produžiti vrijeme čekanja.

Kolaps na granici između Hrvatske i Crne Gore tako se uklopio u širi evropski trend. Iskustva sa granica Hrvatske i Srbije, ali i sa najvećih evropskih aerodroma, pokazuju da novi sistem kontrole granica predstavlja ozbiljan logistički izazov u periodima najvećih turističkih gužvi. Iako je cilj EES-a efikasnija i bezbjednija kontrola spoljnjih granica Evropske unije, njegova primjena u prvim mjesecima pokazala je da digitalizacija granica ne znači nužno i brži prolazak putnika, naročito u špicu ljetnje turističke sezone.