Riječ je o jednom od najskupljih putnih projekata u regionu kada se uporedi cijena sa dužinom trase. Upravo zbog toga izbor izvođača i struktura firmi koje stoje iza projekta izazivaju pažnju javnosti, posebno jer su pojedine kompanije godinama predmet političkih i medijskih kontroverzi u Bosni i Hercegovini i regionu.
HERING ŠIROKI BRIJEG BLIZAK HDZ U BOSNI I HERCEGOVINI
Najpoznatije ime u konzorcijumu je Hering iz Širokog Brijega, jedna od najvećih građevinskih kompanija u Bosni i Hercegovini. Firma decenijama učestvuje u izgradnji najvažnijih infrastrukturnih projekata — od dionica Koridora Vc, mostova i vijadukata do javnih objekata i energetskih postrojenja. Prema javno dostupnim poslovnim registrima, osnivač i ključni vlasnik kompanije je Ladislav Bevanda, dugogodišnji privrednik iz Hercegovine.
Hering se već godinama u političkim i medijskim krugovima povezuje sa HDZ-om BiH i mrežom političkog uticaja okupljenom oko Dragana Čovića. Firma je prema pisanju medija iz Bosne i Hercegovine, naročito prisutna na projektima u sredinama gdje političku kontrolu ima HDZ BiH, zbog čega opozicione partije i dio javnosti često tvrde da Hering ima privilegovan položaj u javnim nabavkama. U BiH se godinama vode političke polemike oko toga da li su pojedini tenderi bili prilagođeni upravo ovoj kompaniji.
Iako te tvrdnje nikada nijesu dobile pravosnažni epilog u sudovima, Hering više puta učestvovao u sporovima i žalbama vezanim za milionske infrastrukturne tendere. Kritičari iz BIH navode da je gotovo nemoguće realizovati veliki infrastrukturni projekat u Hercegovini bez učešća Heringa ili firmi povezanih sa tom poslovnom mrežom.
HERC GRADNJA – BLISKE VEZE SA MILORADOM DODIKOM
Drugi i ne manje važan član konzorcijuma je Herc Gradnja iz Bileće, kompanija koja je posljednjih godina doživjela meteroski poslovni uspon zahvaljujući velikim projektima u Republici Srpskoj.
Kao jedan od ključnih ljudi firme i njen vlasnik u javnosti se ističe Bratislav Bane Pidžula, koji važi za jednog od najuticajnijih biznismena istočne Hercegovine i prema pisanju medija ,osobu blisku predsjedniku Republike Srpske Miloradu Dodiku.
Pidžula i njegova firma godinama su izvođači radova na projektima koje podržavaju vlasti Republike Srpske, uključujući izgradnju nove bolnice u Trebinju, jednog od najvećih projekata u istočnoj Hercegovini.
Tokom obilazaka gradilišta, Pidžula je javno dočekivao Dodika i isticao značaj investicija koje realizuje vlast Republike Srpske, što je dodatno učvrstilo percepciju o bliskim odnosima između kompanije i političkog vrha RS.
U medijima i poslovnim krugovima Pidžula se opisuje kao jedan od najuticajnijih ljudi u istočnoj Hercegovini, sa snažnim političkim i poslovnim vezama.
Herc Gradnja je posljednjih godina značajno proširila poslovanje i van Republike Srpske, a pažnju regionalne javnosti izazvala je i kupovina hotela “Igalo” na crnogorskom primorju, što je ocijenjeno kao jedan od najvećih poslovnih poteza kompanije van BiH.
Herc Gradnja je posebno došla u fokus javnosti nakon tendera za izgradnju nove bolnice u Trebinju. Taj projekat izazvao je ozbiljne političke sukobe jer je konzorcijum povezan sa Herc Gradnjom dobio posao iako su, prema javno dostupnim podacima, postojale jeftinije ponude, među kojima i one od kineskih kompanija. Opozicija u Republici Srpskoj tvrdila je da je tender unaprijed pripremljen za unaprijed poznatog izvođača i da je riječ o političkom pogodovanju firmama bliskim vlasti Milorada Dodika.
Herc gradnja se posljednjih godina pojavljuje na gotovo svim velikim projektima u istočnoj Hercegovini — od energetike i solarnih elektrana do bolnica, stambenih kompleksa i infrastrukture. Upravo zbog brzog rasta i velikog broja javnih poslova, Herc Gradnja u Bosni i Hercegovini se često navodi kao primjer nove generacije građevinskih firmi koje su ojačale uz snažnu političku podršku.
SHANDONG KONZORCIJUM – KINESKI PROVINCIJSKI TANDEM UVEZAN SA BRAĆOM VESELINOVIĆ
Posebnu pažnju izaziva prisustvo kineske državne kompanije Shandong Hi-Speed Group, ali i povezanih kineskih građevinskih grupacija koje posljednjih godina intenzivno ulaze na tržište Balkana.
Riječ je o tipičnoj kineskoj građevinskoj kompaniji koje širi poslovanje kroz međunarodne infrastrukturne projekte u okviru kineske strategije “Pojas i put”, a njihovo prisustvo u Crnoj Gori posljednjih godina postaje sve vidljivije.
Shandong Luqiao već izvodi radove na rekonstrukciji mosta Đurđevića Tara, uključujući pripremne i pristupne radove, u okviru donatorskog projekta Narodne Republike Kine. Radovi su počeli tokom 2025. godine.
Ovaj konzorcijum učestvovao je i na tenderu za rekonstrukciju puta Berane–Rožaje, gdje su dostavili ponudu i bili među najbolje rangiranim ponuđačima, ali nijesu dobili posao.
Ipak, Shandong je u regionu možda najpoznatiji po poslovnim vezama sa kontroverznom srpskom kompanijom Inkop iz Ćuprije i njenim vlasnicima, braćom Zvonkom i Žarkom Veselinovićem. Braća Veselinović godinama su predmet političkih i medijskih kontroverzi u Srbiji i regionu, dok se njihova imena dovode u vezu sa poslovima bliskim vlastima u Beogradu.
Pojedini članovi porodice Veselinović nalaze se i pod sankcijama Sjedinjenih Američkih Država i Evropske unije.
Kompanije iz sastava Inkop grupe bile su angažovane kao podizvođači kineskog Shandonga na nekoliko velikih infrastrukturnih projekata u Srbiji. Na projektu Požarevac–Golubac, poznatom kao Dunavski koridor, Inkop je bio angažovan za izvođenje dijela radova u okviru glavnog izvođača Shandong grupe. Na projektu Iverak–Lajkovac, firma Novi Pazar-put, koja posluje u okviru Inkop grupe, radila je kao asfaltni podizvođač za Shandong Foreign Economic & Technical Cooperation.
Iako nema zvanično dostupnih podataka koliko je novca Inkop zaradio kroz saradnju sa kineskim kompanijama, regionalni mediji pisali su da se radi o poslovima vrijednim stotine miliona eura. Upravo zbog tih veza dio međunarodne javnosti kritikovao je kineske građevinske grupacije zbog saradnje sa firmama i pojedincima koji su pod međunarodnim sankcijama ili se dovode u vezu sa političko-poslovnim strukturama na Balkanu.
Kineske kompanije poput Shandonga godinama su inače predmet kritika zapadnih institucija i međunarodnih organizacija zbog netransparentnih ugovora, političkih dogovora iza zatvorenih vrata i modela finansiranja koji države dovodi u dugoročnu zavisnost od kineskih kredita.
Na Balkanu se kineski infrastrukturni projekti često povezuju sa slabim nadzorom, zatvorenim tenderima i ogromnim troškovima koje na kraju plaćaju građani.
U konzorcijumu se nalazi i IPSA Institut Sarajevo, jedna od najstarijih projektantskih i konsultantskih kuća u Bosni i Hercegovini. IPSA decenijama radi projektovanje i nadzor nad putevima, energetskim objektima i urbanističkim planovima širom regiona. Za razliku od ostalih članova konzorcijuma, IPSA nema ozbiljnije javne afere niti političke kontroverze.
BRIV CONSTRUCTION – CRNOGORSKI ČLAN KONZORCIJUMA
Crnogorska kompanija Briv Construction iz Kotora jedini je crnogorski partner u ovom konzorcijumu. Firma već više decenija posluje u oblasti visokogradnje i infrastrukturnih radova, a učestvovala je u brojnim projektima na crnogorskom primorju i u zaleđu, uključujući turističke i luksuzne komplekse, kao i infrastrukturne zahvate vezane za Boku Kotorsku i širi obalni region.
Briv Construction se u javnosti najčešće dovodi u kontekst velikih državnih i investicionih projekata u Crnoj Gori, posebno onih povezanih sa razvojem primorske infrastrukture i turističkih zona.
Iako kompanija formalno nema potvrđenih sudskih postupaka ili presuda u vezi sa nepravilnostima u javnim nabavkama, u dijelu medija i političke javnosti povremeno se pojavljuju kritike i tvrdnje o njenoj bliskosti sa investiciono-političkim strukturama i učestvovanju u tenderima velike vrijednosti.
Preporučeno
Činjenica da će svega osam kilometara obilaznice oko Budve koštati gotovo 200 miliona eura otvara ozbiljna pitanja o realnosti ovakvih procjena i ekonomičnosti projekta. Kada se ukupna vrijednost podijeli na dužinu trase, dolazi se do podatka da jedan kilometar puta iznosi približno 25 miliona eura, odnosno oko 25 hiljada eura po jednom metru saobraćajnice. Takav odnos cijene i dužine svrstava ovaj projekat među najskuplje infrastrukturne zahvate u regionu, što dodatno pojačava dileme da li je riječ o tržišno opravdanoj cijeni ili o modelu u kojem konačni troškovi mogu značajno odstupiti od prvobitnih procjena.
Video