Govoreći o dvije decenije crnogorske nezavisnosti, Božović ističe da je najveća pobjeda upravo činjenica da danas i mnogi nekadašnji protivnici nezavisnosti slave 21. maj kao svoj praznik. Istovremeno upozorava da se nakon 2020. godine Crna Gora suočava sa regresijom institucija, populizmom i pokušajima urušavanja građanskog koncepta države.
U razgovoru za Standard, Božović analizira odnose Crne Gore i Srbije, ocjenjuje stanje demokratije u regionu i govori o ključnim koracima koje Podgorica mora preduzeti kako bi očuvala evropski kurs i ojačala državne institucije.
STANDARD: Kako gledate na 20 godina crnogorske nezavisnosti – da li je Crna Gora ispunila ključne političke, ekonomske i demokratske ciljeve koje je sebi postavila 2006. godine?
BOŽOVIĆ: Kad govorimo o ovom jubileju, prije svake političke analize, moram reći da čovjeku naprosto bude puno srce zbog Crne Gore. Gledati sve te ljude koji se grle, ljube, proslavljaju i čekaju u redovima da dođu na slavlje povodom 20 godina od obnove nezavisnosti – nasmijane, pozitivne i pune energije – to je slika istinskog građanskog trijumfa. Crnogorska obnova nezavisnosti i referendum iz 2006. godine ubjedljivo su najinkluzivniji projekat u modernoj istoriji Zapadnog Balkana. Sam skok podrške nezavisnosti sa tadašnjih 55,5% na današnjih preko 75% podrške najbolje govori koliko je taj projekat veliki i koliko zapravo miri i spaja ljude.
Za nezavisnost su danas i mnogi od onih koji su 2006. bili protiv, a njom se kite i oni koji su do prije samo nekoliko mjeseci bili tajno skeptični. Zamislite samo dnevnu novinu “Dan” – glavni list i medijsku okosnicu bloka protiv nezavisnosti prije dvije decenije – koja preko cijele naslovne strane slavi 21. maj. Tri puta sam provjeravao da li je to generisala vještačka inteligencija! Svaka čast uredništvu. E, to je apsolutna pobjeda građanske Crne Gore. S druge strane, začudilo me je što neke druge dnevne novine i portali, od kojih smo to prirodno očekivali, nijesu objavili ništa. Neću ih imenovati, ali više je nego jasno na koga se odnosi.
Kad podvučemo crtu, bilans je istorijski monumentalan. Na makro-političkom i geostrateškom planu, Crna Gora je ostvarila apsolutni trijumf: otrgla se iz zagrljaja velikosrpskog nacionalizma, stabilizovala svoju ekonomiju i postala članica NATO-a. Međutim, na unutrašnjem planu još uvijek je pod hibridnim udarom onih koji ne mogu da se pomire što je Crna Gora otišla svojim putem ka Evropi. Posebno nakon 2020. godine svjedočimo regresiji đe institucije postaju plijen populizma, a građanski koncept trpi agresivne udare klerikalne hegemonije Crkve Srbije. Spoljnopolitička ljuštura je zapadna i stabilna, ali unutrašnje demokratsko tkivo zahtijeva hitnu proevropsku rehabilitaciju.
STANDARD: Đe je danas Srbija, a đe Crna Gora nakon 20 godina crnogorske nezavisnosti, posebno u pogledu demokratizacije, evropskih integracija i stabilnosti institucija?
BOŽOVIĆ: Taj kontrast je suštinski i duboko tragičan po Srbiju. Crna Gora je danas decenijama ispred Srbije. Upravo je ovaj 21. maj to i ogolio. Često se pitam zašto Srbija ne može jednostavno da prati crnogorski put, zar joj ne bi bilo bolje i ljepše? Ali ne, ovđe i dalje vladaju mitovi iz prošlosti. Dok Crna Gora slavi slobodu i evropsku budućnost, u Srbiji je i dalje jedina tema Kosovo i vještačko generisanje negativnih emocija o ugroženosti srpstva što je direktni produkt ideologije “srpskog svijeta”. Umjesto reda za slavlje slobode, kao u Crnoj Gori, ovđe se stoji u kilometarskim redovima da se poljubi neka relikvija iz nekog manastira, valjda u nadi da će se time nadomjestiti sav jad u kojem svakodnevno živimo.
To je ono što svakog normalnog čovjeka mora duboko da pogodi. Mi u Srbiji ne možemo ni da prošetamo u miru kako bismo izrazili tugu prema ubijenoj đeci iz osnovne škole Ribnikar, a da Aleksandar Vučić u svojoj paranoji ne umisli da je to usmjereno lično protiv njega. Srbija je postala hibridna autokratija i zarobljena država, čije su institucije svedene na uslužni servis jednog čovjeka. Dok vi slavite, naš šef policije učestvuje u ubistvu i prikrivanju dokaza u korist narko klana. Crna Gora, sa svim svojim trenutnim lutanjima i političkom mimikrijom aktuelne vladajuće većine, strukturno je usidrena u zapadni sistem vrijednosti i bori se da to sačuva, dok je Srbija odavno odustala od Evrope i izabrala “Ruski mir”.
STANDARD: Kako ocjenjujete odnose između Crne Gore i Srbije u protekle dvije decenije i šta su, po vašem mišljenju, bile najveće prepreke u odnosima između dvije države?
BOŽOVIĆ: Odnosi su u permanentnoj, vještački generisanoj krizi, a razlog je samo jedan: zvanični Beograd nikada, ni politički ni mentalno, nije prihvatio 21. maj 2006. godine. Prethodnih decenija mnogo se uložilo u saplitanje Crne Gore. Kovani su planovi i narativi sa jasnim ciljem da ona nikada ne stekne državno samopouzdanje. Ali, u tome nijesu uspjeli.
Najbolji dokaz te duboke imperijalne isfrustriranosti jeste sam način na koji je Aleksandar Vučić prokomentarisao ovaj veliki jubilej, nazivajući ga podrugljivo „glamuroznom proslavom otcjepljenja od moje Srbije“. Ta izjava ogoljava sav bijes i nemoć politike koja Crnu Goru ne posmatra kao suverenog suśeda, već kao odmetnutu teritoriju i privatno vlasništvo koje po svaku cijenu treba ponovo usisati u sopstvenu orbitu.
Međutim, ta frustracija ima svoje direktne, operativne ekspoziture unutar same Crne Gore. Posebno upada u oči činjenica da dan nezavisnosti sopstvene države nijesu čestitale dvije izuzetno moćne, uticajne i važne adrese u zemlji: jedna od njih je rektor Univerziteta Crne Gore, prof. Vladimir Božović, zatim Crkva Srbije i njena dva mitropolita koja operišu po Crnoj Gori. Kad rektor ključne visokoškolske ustanove i vrh dominantne vjerske strukture svjesno ignorišu dan državnosti zemlje u kojoj djeluju i od koje žive, to više nije politički stav već demonstracija lojalnosti tuđoj prijestonici.
Da bi krug te destrukcije bio potpun, Vučićevi tabloidi iz Beograda, sinhronizovano sa dva lokalna portala, pokrenuli su besomučne napade na sve one političare i političke snage koji su slavili ili čestitali dan nezavisnosti. Ta medijska odmazda jasno pokazuje da koncept „Srpskog svijeta“ ne prašta ni mrvicu autonomije i da svakoga ko od predstavnika Srba iz Crne Gore pokaže elementarno poštovanje prema svojoj crnogorskoj državi automatski označava kao legitimnu metu za odstrel.
STANDARD: Koji su, po vašem mišljenju, ključni koraci koje Crna Gora treba da preduzme u narednih 10–20 godina kako bi ojačala demokratiju i ubrzala svoj evropski put?
BOŽOVIĆ: Prvi i najvažniji korak mora se desiti mnogo brže – već na redovnim izborima 2027. godine. Oslanjajući se na onu nevjerovatnu pobjedničku, inkluzivnu energiju koju smo viđeli na ulicama, Crnoj Gori je nasušno potreban povratak na nedvosmisleno državotvorni, suverenistički i proevropski kurs. To znači formiranje jake, građanske Vlade koja ni u jednom svom dijelu neće biti dužnik Beograda, ruskih interesa ili klerikalnih centara moći.
Drugi korak podrazumijeva izgradnju i beskompromisnu odbranu građanskog identiteta kao jedinog modela koji garantuje stabilnost Crne Gore, naspram disfunkcionalnog modela „konstitutivnih naroda“ koji joj se neprestano nameće.
Preporučeno
Konačno, treći i presudni korak jeste izgradnja čeličnih državnih i nezavisnih institucija i apsolutna nezavisnost pravosuđa i tužilaštva, koji više neće raditi za interese vlasti, već isključivo za pravdu, uz depolitizaciju policije koja neće moći da se zloupotrebljava, već će raditi isključivo u interesu građana. Takva suštinska konsolidacija sistema direktno vodi ka uspješnom zaokruživanju pregovora sa Evropskom unijom, čime bi se Crna Gora i formalno zaštitila političkim kišobranom Brisela, jer samo beskompromisnom odbranom vizije iz 2006. godine ona može trajno pobijediti.
Video