“Uporedna analiza statuta, etičkih kodeksa i posebnih pravilnika UCG i univerziteta u Beogradu, Zagrebu i Ljubljani, kao i relevantnih evropskih modela, pokazuje značajne razlike u stepenu normativne uređenosti, jasnoće procedura i institucionale posvećenosti sprječavanju sukoba interesa. U tom poređenju, UCG se izdvaja kao jedan od najmanje normativno uređenih sistema, sa uskim obuhvatom propisa i minimalnim institucionalnim mehanizmima zaštite od neobjektivnog i potencijalno pristrasnog odlučivanja”, naavodi Jovana Radulović, asistentkinja na projektima u CGO-u.
Kako je dodaalaa, ovakav normativni vakuum rezultira time da se pitanje sukoba interesa na UCG-u i dalje adresira parcijalno i formalistički, bez uspostavljenih mehanizama koji bi obezbijedili suštinsku zaštitu akademskog integriteta.“Statut i Etički kodeks UCG-a sadrže tek opšte i nedovoljno precizne odredbe, bez jasnih definicija, obaveza i procedura, što ih čini nedjelotvornim u praksi i ostavlja širok prostor za zloupotrebe”, ističe Radulović.
Prema njenim riječima, Univerzitet u Ljubljani kroz Pravilnik o izbjegavanju sukoba interesa i o uslovima za obavljanje poslova van Univerziteta u Ljubljani, uspostavlja znatno viši nivo normativne uređenosti.
“Pravilnikom je propisano obaveza da svi zapošljeni, prilikom zasnivanja radnog odnosa, prijave sve okolnosti koje predstavljaju sukob interesa, kao i svaku promjenu ili pojavu novih okolnosti koje predstavljaju sukob interesa. Dodatno, svaka članica Univerziteta dužna je da izradi i sprovodi plan upravljanja rizicima od sukoba interesa i o tome redovno izvještava nadležna tijela. To je primjer preventivne regulative koja sistematski prepoznaje i umanjuje rizike”, ističe ona.
Kodeks profesionalne etike Univerziteta u Beogradu, ističe Radulović, propisuje širi krug odnosa koji mogu dovesti do sukoba interesa, uključujući bračne i vanbračne partnere, krvno srodstvo u prvoj liniji, odnosno u pobočnoj liniji i tazbinsko srodstvo zaključno sa drugim stepenom srodstva, odnosu zasnovanom na usvajanju, odnosu kumstva, bliskog prijateljstva ili intimne veze, kao i sva druga interesno povezana lica sa članom univerzitetske zajednice.
“Time se omogućava prepoznavanje ne samo formalnih porodičnih veza, već i drugih oblika bliskosti koji mogu ugroziti nepristrasnost u odlučivanju, što na UCG-u uopšte nije ni prepoznato postojećim propisima”, ističe Radulović.
Kako je dodala, sličan, ali dodatno unaprijeđen u obuhvatu, normativni pristup primjenjuje i Sveučilište u Zagrebu kroz Etički kodeks Sveučilišta u Zagrebu.
“Naime, pored porodičnih i drugih bliskih veza, ovaj model eksplicitno prepoznaje i postojanje antagonizma. Time se jasno ukazuje da sukob interesa ne nastaje isključivo u situacijama bliskosti i pozitivnih odnosa koji mogu dovesti do favorizovanja, već i u slučajevima lične netrpeljivosti, dugotrajnih sukoba, profesionalnog rivalstva ili drugih oblika negativnih odnosa koji mogu dovesti od neobjektivnog i nepravednog odlučivanja, što je čest a u našem sistemu neregulisan sukob interesa”, navodi Radulović.
Kada je riječ o najboljim evropskim praksama, Univerzitet Kembridž ide korak dalje, propisujući obavezu prijavljivanja svakog oblika porodične ili druge bliskosti među zapošljenima, uključujući i odnose nastale tokom trajanja radnog odnosa.
“Istovremeno, zabranjuje se učešće u zapošljavanju, ocjenjivanju, napredovanju i drugim postupcima koji se odnose na bliska lica, kao i linijsko upravljanje među njima. Time se u potpunosti eliminiše mogućnost neposrednog ili posrednog uticaja na profesionalni status i napredovanje, što predstavlja snažan mehanizam zaštite akademskog integriteta. Slične standarde primjenjuju i brojni univerziteti u Ujedinjenom Kraljevstvu, uključujući i Oksford”, ističe Radulović.
Dodatno, navodi ona, evropski standardi zapošljavanja akademskog osoblja, posebno OTM-R okvir (Open, Transparent and Merit-Based Recruitment), jasno potvrđuju da su otvoreni konkursi, transparentni kriterijumi, dosljedna primjena meritornosti i uključivanje eksternih članova komisija ključni za sprječavanje sukoba interesa.
“Ovaj model, koji primjenjuju brojni univerziteti sa oznakom HR Excellence, poput Jagiellonian univerziteta u Krakovu ili Karlovog univerziteta u Pragu, predstavlja standard kojem bi UCG morao težiti ukoliko želi da unaprijedi integritet svojih procedura i uskladi se sa evropskim akademskim prostorom”, kazala je Radulović.
Imajući u vidu navedene nedostatke, CGO preporučuje da UCG kroz svoja normativna akta precizno definiše krug povezanih lica koja mogu dovesti do sukoba interesa i ugroziti nepristrasnost u odlučivanju, uključujući porodične, partnerske, profesionalne, mentorske, prijateljske, ali i antagonističke odnose; uvede obavezu prijavljivanja svih okolnosti koje predstavljaju ili mogu predstavljati sukob interesa, uz jasnu, formalizovanu i obavezujuću proceduru izuzeća iz odlučivanja; uspostavi planove upravljanja rizicima od sukoba interesa, po uzoru na, na primjer, praksu Univerziteta u Ljubljani, kao sistemski preventivni mehanizam.
Takođe preporučuje da uskladi Statut i Etički kodeks sa evropskim standardima (uključujući OTM-R i HR Excellence), uz obavezno učešće eksternih članova u komisijama i eliminisanje skrivenih favorizovanja i zatvorenih procedura, po uzoru na modele najboljih evropskih univerziteta; zabrani linijsko upravljanje među bliskim licima i propiše obavezu prijavljivanja svih relevantnih odnosa, uključujući one nastale tokom trajanja radnog odnosa, čime bi se onemogućilo da nadređeni i podređeni budu u odnosu porodične ili druge bliskosti.
“Bez ovakvih sistemskih i normativnih promjena, UCG ostaje izložen daljem urušavanju akademskog integriteta, produbljivanju nepovjerenja i održavanju praksi koje su nespojive sa savremenim evropskim univerzitetskim standardima. Takvo stanje neminovno se odražava na kvalitet akademskog kadra, a posljedično i na nivo znanja, vještina i kompetencija koje sa UCG-a nose svršeni visokoškolci. Zato je u javnom interesu da UCG pokaže znatno viši nivo institucionalne odgovornosti i posvećenosti prevenciji sukoba interesa i dosljednoj zaštiti akademskog integriteta”, zaključilaa je Radulović.
Preporučeno
Video