Hrvatski analitičar Davor Đenero za Pobjedu kaže da je bilo kakva reakcija Hrvatske na stare poteze velikosrpskih političara poput Mandića potpuno deplasirana, a za one koji su u Crnoj Gori istinski zainteresovani za evropske integracije ova situacija je još jedan dokaz da ove godine, ali ni u dužem periodu, sa ovom većinom neće biti završeni pristupni pregovori. Analitičar Danilo Kalezić za Pobjedu ističe da manifestacija koju organizuje Mandić, osim toga što koristi formalni nesporni povod, ima sasvim drugi politički kontekst, te da treba vidjeti kakve će biti njegove poruke.

Skupština će organizovati obilježavanje Dana sjećanja na žrtve genocida u sistemu logora Jasenovac, Dahau i Mauthauzen 21. aprila simboličnim programom u Podgorici.

Prema nezvaničnim saznanjima Pobjede, dio partnera u vlasti smatra da takav potez dolazi u nezgodnom političkom trenutku i da može dodatno zakomplikovati odnose sa Zagrebom. Isti izvori navode da su najavom nezadovoljni i pojedini međunarodni partneri, kao i predstavnici Evropske komisije, koji sa rezervom gledaju na poteze koji mogu dodatno opteretiti regionalne odnose. Podsjećaju da je ranija rezolucija sličnog sadržaja bila okidač za pogoršanje odnosa sa Hrvatskom, koja je potom blokirala zatvaranje pregovaračkog poglavlja 31 koje se odnosi na spoljnu, bezbjednosnu i odbrambenu politiku.

Iako je Crna Gora ispunila tehničke uslove za privremeno zatvaranje tog poglavlja, proces i dalje stoji zbog otvorenih bilateralnih pitanja sa Hrvatskom. U tom kontekstu, pojedini akteri upozoravaju da bi novo obilježavanje, sada u organizaciji Skupštine, moglo dodatno učvrstiti hrvatsku poziciju blokade.

Iz Mandićevog političkog kruga poručuju da je riječ o civilizacijskoj obavezi i kulturi sjećanja, koja ne bi smjela biti predmet dnevne politike niti međunarodnih pritisaka.

Davor Đenero kaže da je ovaj postupak Mandića još jedan dokaz da nema dobre dinamike zatvaranja poglavlja sa prosrpskim snagama u vlasti i objašnjava da bi bilo kakva reakcija Hrvatske bile deplasirana.

“Hrvatska je veoma zainteresovana da se Crna Gora odupre velikosrpskom pritisku, a to najbolje može postići pristupanjem Evropskoj uniji. Interes hrvatskih snaga od socijaldemokrata i zelenih, preko liberala, pa do konzervativaca je europeizacija Crne Gore. To je interes i crnogorske suverenističke opozicije, ali i dijela vladajuće koalicije. Otvaranjem pitanja poput statusa srpskog jezika ili povlačenja priznanja Kosova, velikosrbi pod Vučićevom kontrolom u Crnoj Gori nastoje sistemski opstruirati pristupanje Crne Gore Evropskoj uniji. Međutim, Mandić ima nešto manji manevarski prostor, jer se ne želi odreći mjesta u vladajućoj koaliciji i pozicije kontrolne vlasti, koju je stekao u ovoj administraciji, pa se koristi starom tehnikom provociranja Hrvatske radi izazivanja blokade pretpristupnog procesa. Bilo kakva reakcija Hrvatske na stare poteze tih velikosrpskih političara poput Mandića je potpuno deplasirano, a one koji su u Crnoj Gori istinski zainteresovani za europeizaciju moralo bi podsjetiti na to da ove godine, ali ni u dužem vremenskom periodu, neće biti moguće završiti pristupne pregovore, bez rekonstrukcije vladajuće većine i bez isključivanja velikosrpskih, istovremeno proruskih i protivevropskih političkih opcija, iz vladajuće većine i konstituiranja homogene proevropske koalicije stranaka”, rekao je Đenero.

Istakao je da kao i svake godine, od 1996, jer prije toga je Jasenovac bio pod okupacijom, Hrvatska na dan proboja logoraša iz koncentracionog logora Jasenovac, organizuje obilježavanje tog proboja, pa će tako biti i ove godine.

“U vrijeme velikosrpske okupacije Jasenovca takvog obilježavanja nije bilo. U to vrijeme Aleksandru Vučiću, koji se danas žali jer mu javne vlasti u Hrvatskoj ne dopuštaju dolazak u jasenovačko područje ‘da položi cvijet’ i pokuša ponoviti sramotni performans, kakav je uz koreografiju BIA-e izveo u Potočarima 11. jula 2015, nije padalo na pamet da ode s cvijetom do Jasenovca, čak niti u vrijeme kad je u relativno obližnjoj Glini kao Šešeljev šegrt, uz superviziju učitelja, držao ratnohuškačke govore. Ključ problema Jasenovca nije to da javne vlasti u Hrvatskoj ne bi priznavale zločine koji su ondje počinjeni, genocid što ga je sprovodila ustaška kvislinška vlast. Jasan je kontinuitet osude tih zločina i saglasnost o tome unutar cijelog ustavnog luka u Hrvatskoj. Problem je u mitologiji stvorenoj u velikosrpskom interesu, vezanoj uz jasenovačke zločine i u umnožavanju broja stradalih u koncentracionom logoru. I danas, kao i u vrijeme kad je velikosrpska mašinerija pripremala agresiju na susjedne zemlje, pri čemu je agresija na Hrvatsku bila važan prvi korak, licitiralo se sa 700 hiljada i više ubijenih Srba u tom logoru, a te brojke i danas su na Vučićevom i Dodikovom paralelnom spomen području, na teritoriju Bosne i Hercegovine. Kad crnogorski velikosrbi govore o Jasenovcu, podrazumijevaju taj velikosrpski okvir narativa o stradanju srpskog Naroda”, kaže Đenero.

Zaključuje da je Srbija jedina država koja je pred UN-ovim Međunarodnim sudom u Hagu prepoznata kao odgovorna za kršenje Konvencije o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida, doduše, ne za počinjeni genocid u Srebrenici (za to odgovornost snose paradržavni organi i paravojne snage Srba u BiH), nego za nesprečavanje i nekažnjavanje odgovornih za taj zločin.

“Da bi prikrila ovu neugodnu činjenicu, Vučićeva Srbija insistira na licitiranju zločinom u Jasenovcu, a crnogorski velikosrbi, predvođeni Andrijom Mandićem zdušno učestvuju u toj operaciji njihovog vođe Aleksandra Vučića”, kaže Đenero.

Danilo Kalezić, na pitanje da li će Hrvatska ovoga puta oštro reagovati kao kad je usvajana Rezolucija o Jasenovcu, rekao je da treba vidjeti kakve će poruke poslati Mandić i interpretaciju istorije, jer je, kako kaže, on prvak u istorijskom revizionizmu.

“U Crnoj Gori nikad nijesmo imali problem sa problematizacijom Jasenovca. Ono što svi zaboravljaju je da je Hrvatska sa svih nivoa, i vlasti i opozicije, nekoliko puta prekinula istorijski kontinuitet sa državom koja je počinila zločin u Jasenovcu i jasno se ogradila od toga. Ono što politika koju Mandić simboliše nikad nije uradila vezano za Srebrenicu”, kazao je Kalezić.

Prema njegovim riječima, nesporno je da 21, odnosno 22. april i Hrvatska i Srbija obilježavaju kao sjećanje na žrtve ustaškog logora Jasenovac.

“To je datum kad je više od hiljadu zarobljenika tog logora izvršilo njegov proboj. U Hrvatskoj se to obilježava na najvišem nivou kao što i Srbija taj datum obilježava kroz svoj posebni memorijal i narativ”, kazao je Kalezić.

Podsjetio je da je Mandić tom datumu dodao žrtve dva druga logora.

“Ti logori imaju druge datume koji se obilježavaju kao oslobađanje ili proboj, koji su krajem aprila ili početkom maja. Osim što je nesporan taj formalni povod, koji je prisutan i u Hrvatskoj i u Srbiji, treba uzeti kontekst, a kontekst je da je ta rezolucija donesena nedugo nakon Rezolucije o genocidu u Srebrenici, i da zločin u Jasenovcu i događaje koji su prethodili tom logoru niko u Crnoj Gori ne negira. Niko ozbiljan, znaven i savjestan ne dovodi u pitanje strahote i sve ono što se dogodilo u ustaškom logoru Jasenovac, dok sa Srebrenicom to nije činjenica. Imamo i dalje negiranje genocida”, kazao je Kalezić.

Istakao je da skup koji organizuje Mandić, osim toga što koristi taj formalni nesporni povod, ima sasvim drugi politički kontekst.

“Da vidimo kakve će biti njegove poruke i način na koji on to obilježava. Ono što je nejasno i čudno bilo kad je Rezolucija usvojena je što su, pored Jasenovca, dodata još dva logora. Oni su funkcionisali u drugom sistemu koncentracionih logora, logora smrti koje je vodila nacistička Njemačka. Sve to je u tom trenutku instrumentalizovano za potrebe dnevne politike. Pogrešno je kad se žrtve holokausta i žrtve ustaškog terora zloupotrebljavaju ne bi li se namirivala velikosrpska agenda danas u Crnoj Gori, jer je to tako interpretirano. Rezolucije tog tipa se donose kad imamo neku vrstu dileme, protivljenja ili istorijskog revizionizma. Kad govorimo o Jasenovcu, to nikad nije bio slučaj. Jasenovac se tretira kroz udžbenik osnovne i srednje škole iz oblasti istorije. Teško je problematizovati to sa aspekta obilježavanja datuma koji zavređuje da bude obilježen”, kaže Kalezić.

Podsjećajući da Mandić, istovremeno, „koristi“ i dva druga logora, Kalezić je istakao da to koristi kao izgovor za istorijski revizionizam i rehabilitaciju četničkog pokreta.

“Mandić se već duže vremena zarad dnevne politike i maskiranja pravog ideološkog oklopa, zloupotrebljava i instrumentalizuje zločine holokausta. Da je iskren u tome, najbolje govori to što njegova stranka i politička struktura slavi i rehabilituje četnički pokret koji upravo služio onima koji su holokaust činili. Ne treba zaboraviti da se Mandić i dalje ponosi titulom četničkog vojvode, da se zalaže za rehabilitaciju te politike, a ta politika je zapravo pomogla i saučestvovala i u zločinu holokausta. Ne treba zaboraviti da je politika koju Mandić promoviše i istorijski rehabilituje pomagala Njemcima da od Srbije naprave prvu geografsku oblast u Evropi koja je bila očišćena od Jevreja”, dodao je Kalezić.

Kako se navodi u zvaničnoj najavi Skupštine, riječ je o simboličnom programu koji će biti održan 21. aprila u Muzičkom centru Crne Gore.

“Skupština Crne Gore simboličnim programom obilježiće Dan sjećanja na žrtve genocida u sistemu logora Jasenovac, Mauthauzen i Dahau, 21. aprila 2026. godine, u Muzičkom centru Crne Gore sa početkom u 20.00 sati”, piše u najavi

Precizira se da će u okviru programa nastupiti dirigent i kompozitor Aleksandar Sedlar, uz izvođenje kompozicije „Šum šume preko polja“, u saradnji sa simfonijskim orkestrom, ženskim horom i više istaknutih umjetnika.

Skupština je u junu 2024. usvojila „Rezoluciju o genocidu u sistemu logora Jasenovac i logorima Dahauu i Mauthauzenu“, 41 glasom parlamentarne većine. Podršku rezoluciji dali su poslanici PES-a, koalicija „Za budućnost Crne Gore“, kao i SNP. Opozicija nije učestvovala u glasanju. Poruke opozicije bile su da Rezolucija šteti nacionalnim interesima Crne Gore jer može zaustaviti put ka Evropskoj uniji.

Hrvatska je mjesec prije usvajanja Rezolucije uputila protestnu notu Crnoj Gori zbog namjere parlamentarne većine da u parlamentu izglasa rezoluciju o Jasenovcu.

Jasenovac je logor u Hrvatskoj, u kojem je tokom Drugog svjetskog rata, prema zvaničnim podacima, stradalo skoro 48.000 Srba, 16.000 Roma i više od 13.000 Jevreja.