Film o crnogorskom referendumu sve je samo ne dokumentarni sadržaj o istorijskom događaju. Njegova struktura, izbor sagovornika, ton naracije i završne poruke pokazale su skrivene političke ambicije i mnogo opasniju sliku od istorijske retrospektive.
Teze o „izmišljenoj slobodi“, „vještačkom identitetu“, „ponovnom institucionalnom povezivanju prostora“ i skandalozna poruka da će se „vratiti po svoje“ relativizuju crnogorski suverenitet i pokušavaju da normalizuju ideju da je nezavisnost Crne Gore privremena istorijska anomalija.
Ovaj film je najbolji primjer kako i po čijem nalogu zapravo funkcioniše Centar za društvenu stabilnost.
MREŽA UTICAJA I POLITIČKA INFRASTRUKTURA
CZDS se zvanično predstavlja kao organizacija posvećena društvenom dijalogu, stabilnosti i analitici. Međutim, analiza njihovog rada pokazuje da se organizacija gotovo nikada ne bavi neutralnim policy istraživanjima ili akademskim analizama u klasičnom smislu. Umjesto toga, CZDS proizvodi sadržaje koji imaju jasnu političku funkciju. Njihove teme gotovo uvijek prate centralne političke konflikte u Srbiji i regionu: proteste, studentske blokade, Kosovo, ratove devedesetih, djelovanje nevladinog sektora, odnose Srbije i Crne Gore ili navodne spoljne pokušaje destabilizacije Srbije. Ključna razlika između CZDS i klasičnih partijskih propagandnih struktura jeste u tome što se njihove poruke ne plasiraju kroz otvoreni politički marketing, već kroz format „dokumentarne analize“, „istraživačkog rada“ ili „stručnog tumačenja društvenih procesa“. Time sadržaj dobija privid objektivnosti i navodnog ekspertskog legitimiteta.
Centralna figura organizacije je Ognjen Karanović, direktor CZDS i njegovo najprepoznatljivije lice u javnosti. Karanović je tokom posljednjih godina postao redovan sagovornik provladinih medija u Srbiji, gdje komentariše političke događaje gotovo uvijek iz pozicije koja je kompatibilna sa dominantnim narativima vlasti. Njegovi javni nastupi poklapaju se sa ključnim komunikacionim linijama Srpske napredne stranke: protesti se predstavljaju kao pokušaji destabilizacije države, studentske blokade kao dio „obojenih revolucija“, nevladin sektor kao instrument stranog uticaja, a opozicija kao politički faktor koji proizvodi haos i ugrožava stabilnost. Upravo je pojam „stabilnosti“ centralni ideološki okvir CZDS. U njihovim sadržajima stabilnost se ne predstavlja samo kao društvena vrijednost, već kao politički argument kojim se delegitimizuju protesti u Srbiji, kritički mediji i civilni sektor.
Važan dio strukture CZDS čini mreža saradnika i sagovornika koja prevazilazi samu organizaciju. U njihovim filmovima i serijalima redovno se pojavljuju političari, istoričari, analitičari i javne ličnosti koje pripadaju istom ideološkom prostoru. U filmu o crnogorskom referendumu među sagovornicima su bili Nikola Selaković, Milan Knežević, Aleksandar Raković i Predrag Bulatović. Taj izbor nije slučajan. CZDS ne koristi anonimne komentatore, već gradi mrežu javnih figura koje imaju institucionalni, politički ili kulturni autoritet i koje mogu da daju privid legitimnosti unaprijed definisanom političkom narativu. Posebno je važna uloga istoričara i „analitičara“, pomoćo kojih podmeću političke poruke koje se predstavljaju kao stručna interpretacija istorije ili društvenih procesa.
Istraživački tekstovi posljednjih godina ukazivali su i na fenomen „rotirajuće elite“ unutar CZDS. Dio ljudi povezanih sa organizacijom istovremeno radi u državnim institucijama, kulturnim ustanovama, javnim sektorima ili učestvuje u državnim projektima. Upravo ta preklapanja stvaraju specifičan model funkcionisanja u kojem se brišu granice između nevladinog sektora, medija i države. CZDS formalno nije državni organ niti politička partija, ali njegovi sadržaji često djeluju kao produžetak političke komunikacije vlasti, što pokazuje da se ovaj Centar nalazi u direktnoj vezi sa aktulenom vlašću u Srbiji i Srpskom naprednom strankom i ukazuje na visok stepen ideološke i komunikacione kompatibilnosti.
KLASIČNA PROPAGANDA
Način rada CZDS pokazuje da organizacija funkcioniše po modelu koji je posljednjih godina postao karakterističan za političke sisteme sa snažnom kontrolom medijskog prostora. Prva faza njihovog rada jeste proizvodnja narativa. Bira se tema koja već izaziva društvene podjele ili političke tenzije, a zatim se oko nje gradi interpretativni okvir. Druga faza jeste emotivna dramatizacija. Njihovi filmovi i serijali gotovo uvijek koriste motive ugroženosti, izdaje, destabilizacije, nacionalnog poniženja ili spoljne zavjere. Treća faza jeste medijska distribucija. Sadržaji CZDS završavaju na televizijama sa nacionalnom frekvencijom, portalima bliskim vlasti i društvenim mrežama, gdje se dalje šire kao „stručni“ ili „dokumentarni“ materijal. Upravo taj spoj produkcije, ideologije i medijske infrastrukture predstavlja suštinu njihovog uticaja.
Jedna od najkontroverznijih aktivnosti CZDS bili su serijali o nevladinom sektoru i takozvani „dosijei NVO“. U tim sadržajima analiziraju se organizacije civilnog društva, njihovo finansiranje i međunarodne veze, ali kritičari tvrde da je pravi cilj takvih projekata političko targetiranje i delegitimizacija nezavisnog civilnog sektora. CZDS je odbacivao optužbe da pravi „spiskove neprijatelja“, tvrdeći da je riječ o istraživačkom radu. Međutim, problem nije bio samo u informacijama koje su objavljivali, već u kontekstu u kojem su pojedinci i organizacije predstavljani — često kao dio šire mreže stranog uticaja ili destabilizacije države. Time se analitički format pretvarao u političku stigmatizaciju.
Sličan obrazac prisutan je i u njihovom pristupu ratovima devedesetih i regionalnoj istoriji. Kritičari CZDS tvrde da njihovi sadržaji selektivno predstavljaju događaje iz ratova, fokusirajući se prije svega na srpske žrtve i minimizujući odgovornost srpskih političkih i vojnih struktura. Ne postoje sudske presude koje bi organizaciju teretile za negiranje ratnih zločina, ali se u javnosti često pojavljuju optužbe za relativizaciju odgovornosti i istorijski revizionizam. To je posebno vidljivo u načinu na koji se istorijski konflikti predstavljaju kroz okvir nacionalne ugroženosti Srbije i spoljne nepravde, dok politička odgovornost političkih aktera u Srbiji ne postoji.
REGIONALNI MODEL POLITIČKOG UTICAJA
Finansiranje ovakvih organizacija su takvi da često nijesu direktni niti potpuno transparentni. Kod hibridnih NVO struktura kakva je CZDS tipično postoji kombinacija projektnih grantova, medijske produkcije, javnih konkursa i institucionalnih partnerstava. Projekti se formalno vode kao edukativni, istraživački ili kulturni, ali se kroz njih finansira produkcija politički korisnog sadržaja. U regionu su slični modeli već razvijeni u državama sa snažnom centralizacijom medijskog prostora, poput Mađarske Viktora Orbana, gdje think tankovi, kulturni instituti i medijske organizacije funkcionišu kao ideološka infrastruktura vlasti. U Srbiji se posljednjih godina može primijetiti sličan obrazac: organizacije formalno pripadaju civilnom društvu, ali proizvode sadržaje koji su politički gotovo potpuno usklađeni sa interesima vladajuće strukture.
Upravo zato CZDS predstavlja mnogo više od jedne nevladine organizacije. Njegov značaj nije u formalnoj veličini ili broju zaposlenih, već u tome što pokazuje kako izgleda savremena politička propaganda u regionu. To više nije klasična partijska propaganda sa direktnim sloganima i otvorenim političkim porukama. Umjesto toga, riječ je o sofisticiranijem modelu u kojem se političke poruke pakuju kroz dokumentarni format, istorijsku analizu i „stručni“ diskurs. Takav model omogućava da propaganda izgleda kao istraživanje, a politička agenda kao objektivna analiza.
Najnoviji film o Crnoj Gori pokazao je i novu fazu razvoja tog modela. Fokus više nije samo unutrašnja politika Srbije, već i regionalni identitetski prostor. Time CZDS izlazi iz okvira domaće političke komunikacije i ulazi u zonu regionalnih identitetskih konflikata, gdje istorija, nacionalni identitet i politički suverenitet postaju dio istog propagandnog narativa. Zato ovo nije bio dokumentarac o crnogorskom referendumu za nezavisnost, već pokušaj normalizacije ideje da je crnogorska državnost privremena i reverzibilna kategorija.
SAVJET ZABRANIO EMITOVANJE SADRŽAJA I ZABRANIO EMITOVANJE PROGRAMA ”INFORMER TV”
Podsjećamo, Savjet Agencije za audiovizuelne medijske usluge donio je odluku o privremenom ograničavanju reemitovanja cjelokupnog programa „Informer TV“ u trajanju od šest mjeseci, uz pokretanje postupaka po službenoj dužnosti protiv domaćih emitera TV Adria i TV Prva zbog emitovanja spornog dokumentarnog sadržaja.
Savjet AMU-a donio je odluku o privremenom ograničavanju prijema i reemitovanja programa „Informer TV“, čiji je emiter „Insajder Team“ iz Srbije, na period od šest mjeseci, zbog kontinuiranog emitovanja sadržaja kojim se, kako je navedeno, vrijeđa dostojanstvo crnogorskog naroda, negira nacionalni identitet i podstiče govor mržnje i diskriminacija.
Odluka se, kako je saopšteno, zasniva na povredi člana 7 stav 1 Evropske konvencije o prekograničnoj televiziji, kojim se propisuje obaveza poštovanja ljudskog dostojanstva i zabrana sadržaja koji podstiču mržnju i netrpeljivost.
Preporučeno
AMU je istovremeno, po službenoj dužnosti, pokrenuo postupke protiv domaćih emitera TV Adria i TV Prva, nakon što su emitovali dokumentarni film „Referendum – priča o izmišljenoj slobodi“, za koji regulator ocjenjuje da sadrži elemente govora mržnje, diskriminacije i osporavanja nacionalnog identiteta Crnogoraca.
Video