Višemilionska ulaganja iz fondova EU pokazala su da evropski put za građane ne počinje u Briselu, već u njihovim gradovima, onda kada iz slavine poteče čista voda, djeca idu u tople i bezbjedne škole, kulturni centri postanu dostupni tokom cijele godine, a lokalna ekonomija dobije novu šansu za razvoj.
Istovremeno, evropski fondovi nijesu samo finansijska podrška, već i mehanizam koji nameće stroge procedure, transparentne javne nabavke i kontrolu trošenja novca, čime se na lokalnom nivou direktno jača vladavina prava i povjerenje građana u institucije.BERANE: EU NOVAC KOJI SE VIDI I OSJEĆA
Evropski fondovi u Beranama nijesu ostali samo statistika u izvještajima. U protekloj deceniji realizovani su projekti vrijedni više miliona eura koji su promijenili komunalnu sliku grada, unaprijedili bezbjednost, ojačali kulturu i riješili stambeno pitanje za najugroženije. Podrškom EU, dio evropskih standarda već je postao dio svakodnevice građana.
KOLEKTOR U BERANAMA RIJEŠIO PROBLEME
Berane je jedini grad na sjeveru Crne Gore koji raspolaže izgrađenim kolektorom i postrojenjem za prečišćavanje otpadnih voda. Riječ je o jednom od najvećih evropskih infrastrukturnih projekata realizovanih u ovom dijelu države, pod nazivom „Izgradnja postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda i kanalizacione mreže i unapređenje vodosnabdijevanja u Opštini Berane”.
Realizacijom projekta zagađenje rijeke Lim svedeno je praktično na nultu tačku, čime je obezbijeđena njena zaštita nizvodno od Berana, ali i značajan doprinos smanjenju zagađenja u okviru ukupnog crnomorskog sliva.
U zvaničnim dokumentima Evropska komisija navodi se da je vrijednost investicije iznosila 13,2 miliona eura. Od tog iznosa, 8,3 miliona eura obezbijeđeno je kroz bespovratna sredstva Evropska unija, dok je preostali dio finansiran iz nacionalnih sredstava Crna Gora.
Projekat je zvanično započet 2017. godine, a postrojenje za prečišćavanje otpadnih voda probno je pušteno u rad krajem 2020. godine.
PROJEKAT “ZELENA OSTRVA”
Projekat “Zelena ostrva” finansiran je iz sredstava Evropske unije. Cilj projekta “Zelena ostrva” je poboljšanje sistema upravljanja otpadom u ciljnim područjima, smanjenje zagađenja i jačanje kapaciteta javnih institucija za adekvatno sakupljanje otpada u opštinama Berane i Malesi e Madhe.
Ovaj projekat je realizovan u okviru IPA programa prekogranične saradnje Crne Gore i Albanije za period 2018–2020, uz finansijsku podršku Evropske unije u iznosu od 11,9 miliona eura, i bavi se zaštitom životne sredine.
U okviru projekta dopremljeno je 2.000 kanti od 120 litara za 1000 domaćinstava i novih 42 kontejnera, što je omogućilo građanima da na selektivan način odlažu dvije vrste otpada, mokru i suvu frakciju.
CENTAR ZA KULTURU – ENERGETSKA EFIKASNOST I KULTURNI ŽIVOT
Evropski fondovi omogućili su rekonstrukciju sistema grijanja u Centru za kulturu Berane, kroz projekat CO-CLEAN, finansiran iz Interreg IPA programa prekogranične saradnje Italija–Albanija–Crna Gora 2014–2020.
Projekat je vrijedan 350.000 eura, a cilj je bio unapređenje energetske efikasnosti objekta i omogućavanje njegovog funkcionisanja tokom zimskih mjeseci.
Građani sada mogu pratiti predstave, koncerte i edukativne programe tokom cijele godine. Pored kulturnog značaja, rekonstrukcija donosi i racionalnije trošenje javnih sredstava, jer smanjenje gubitaka energije znači i manji račun za grijanje.
ARHEOLOŠKI LOKALITET TUMBARICE – DIGITALIZACIJA BAŠTINE
Na lokalitetu Tumbarice, gdje se nalaze ostaci naselja starog više od 4.000 godina, razvijena je aplikacija koja omogućava virtuelni prikaz drevnog grada Tumba.
Projekat je realizovan kroz IPA program prekogranične saradnje Crna Gora – Albanija 2014–2020, uz investiciju od 150.000 eura.
Ovaj projekat omogućava turistima i učenicima da kroz tehnologiju dobiju uvid u istoriju grada i doprinosi jačanju kulturne svijesti među lokalnim stanovništvom.
VATROGASNI DOM – SIGURNOST GRAĐANA
Evropska unija je finansirala izgradnju novog Vatrogasnog doma za Službu zaštite i spašavanja u Beranama, sa investicijom od 1,2 miliona eura.
Građani sada imaju bržu i efikasniju zaštitu u vanrednim situacijama, dok vatrogasci rade u savremenim i funkcionalnim prostorima, što značajno podiže nivo sigurnosti u lokalnoj zajednici.
BIZNIS CENTAR BERANE – PROJEKAT PODRŠKE MLADIMA
Regionalni Biznis centar Berane, vrijedan 630.000 eura, otvoren je uz podršku Evropske unije kako bi se mladim preduzetnicima i malim preduzećima omogućio razvoj poslovanja.
Centar pruža opremljene kancelarije, obuke i mentorsku podršku, otvarajući mogućnosti za samozapošljavanje i jačanje lokalne ekonomije.
Za mlade Beranke i Berance, projekat znači priliku da ostanu u gradu i razvijaju svoje ideje, umjesto da traže posao van lokalne zajednice.
PLAV: EVROPSKA PODRŠKA PRIRODI I LOKALNOJ EKONOMIJI
Opština Plav kroz projekte koje finansira Evropska unija posljednjih godina dobila je konkretnu podršku za zaštitu životne sredine, komunalne usluge i razvoj lokalne ekonomije.
Evropski fondovi omogućili su nabavku opreme, edukaciju građana i pripremu infrastrukturnih projekata, čime se lokalna zajednica postepeno približava evropskim standardima.
ZAJEDNIČKE INICIJATIVE ZA BOLJE UPRAVLJANJE OTPADOM
Prvi značajan EU projekat realizovan u Plavu je „Prekogranične zajedničke inicijative za bolje upravljanje otpadom“, koji je finansirala Evropska unija u okviru IPA Programa prekogranične saradnje Crna Gora – Kosovo u periodu od 2014–2020.
Ukupna vrijednost projekta iznosila je 315.724,71 eura, od čega je Evropska unija učestvovala sa 84,25%, dok su projektni partneri obezbijedili preostalih 15,75% sredstava.
Kroz realizaciju projekta, Komunalno preduzeće Plav dobilo je sistem za preradu suvog otpada, unaprijeđeni su kapaciteti upravljanja otpadom, a sprovedene su i edukativne aktivnosti za građane i zaposlene u komunalnom sektoru. Poseban fokus bio je na edukaciji djece i mladih o zaštiti životne sredine.
Realizacijom projekta unaprijeđen je sistem upravljanja otpadom u Plavu, što je doprinijelo čistijoj životnoj sredini i kvalitetnijim komunalnim uslugama za građane.
ODRŽIVO KORIŠĆENJE LJEKOVITOG I AROMATIČNOG BILJA
Opština Plav je, kao vodeći partner i koordinator, uspješno sprovela projekat „Promovisanje održivog korišćenja ljekovitog i aromatičnog bilja za unapređenje životnih uslova i očuvanje biodiverziteta“, uz podršku Evropske unije.
Ukupna vrijednost projekta iznosila je 447.393,75 EUR, dok je EU doprinos iznosio 380.284,64 EUR. Projekat je realizovan u periodu od 7. decembra 2020. do 23. decembra 2023. godine.
Cilj projekta bio je očuvanje biodiverziteta i prirodnih resursa u alpskim područjima Crne Gore i Albanije kroz održivo upravljanje ljekovitim i aromatičnim biljem.
Poseban fokus stavljen je na edukaciju lokalnog stanovništva, unapređenje praksi sakupljanja i prerade biljaka, te jačanje kapaciteta javnih institucija za adekvatan monitoring i zaštitu ovih prirodnih resursa.
BORN – Borderless Nature: Očuvanje biodiverziteta i razvoj Nacionalnih parkova Prokletije i Bjeshket e Nemuna
Opština Plav je, kao koordinator, uspješno realizovala projekat „BORN – Borderless Nature: Očuvanje biodiverziteta i razvoj Nacionalnih parkova Prokletije i Bjeshket e Nemuna“, uz podršku Evropske unije.
Ukupna vrijednost projekta iznosila je 119.863 EUR, dok je EU obezbijedila 101.872 EUR za realizaciju u periodu od 1. marta 2016. do 1. septembra 2017. godine.
Cilj projekta bio je zaštita i unapređenje biodiverziteta u projektnom području, posebno u Nacionalnim parkovima Prokletije (Crna Gora) i Bjeshkët e Nemuna (Kosovo), te podsticanje održivog socio-ekonomskog razvoja kroz prekograničnu saradnju institucija, nevladinih organizacija i lokalnog stanovništva.
GUSINJE: INVESTICIJE U ČISTOĆU, TURIZAM I ODRŽIVOSTI
Gusinje je kroz nekoliko EU-finansiranih projekata značajno poboljšalo upravljanje otpadom, edukaciju građana i očuvanje kulturne baštine, čime su stanovnici direktno dobili čišći grad i novu komunalnu opremu.
UVOĐENJE ODRŽIVOG UPRAVLJANJA OTPADOM – BINS
Projekat koji je trajao od 2018. do 2019. godine, vrijedan 232.564 eura, realizovali su Opština Gusinje i JKP Vrela Sjenica u okviru IPA II SRB–MNE programa. Cilj je bio uvođenje modernog sistema upravljanja otpadom.
Građani Gusinja su kroz projekat dobili kontejnere za odlaganje otpada, auto-smećaru (BMC), a osoblje komunalnog preduzeća prošlo je obuke za efikasnije upravljanje otpadom.
Održane su i radionice za građane, čime je povećana ekološka svijest i smanjeno naslanjanje otpada na neuređenim mjestima.
KULTURNO NASLEĐE NA TURISTIČKOJ MAPI GUSINJA
Projekat “Kulturno nasleđe – blago prekograničnog regiona” realizovan je u periodu od 2019. do 2021. godine. Projekat vrijedan 358.617 eura realizovan je u saradnji Opština Gusinje i Peć kroz IPA II MNE–KOS program, uz finansijsku podršku Evropske unije.
Fokus je bio na očuvanje kulturne baštine i unapređenje turističke ponude u pograničnom regionu Prokletija.
Kulturna ruta uključuje 19 tačaka koje su prezentovane kroz audio vodiče, dok je na lokacijama od većeg značaja postavljeno pet info tabli.
Sadržaj audio vodiča je pripremljen na engleskom, njemačkom I francuskom jeziku i predstavlja bogat izvor činjenica i zanimljivosti o odabranim tačkama koje uključuju džamije, kule, crkve, katune, izvore isl.
Kulturna ruta je obilježena signalizacijom sa preko 70 putokaza na kojima su prezentovane informacije na crnogorskom, albanskom i engleskom jeziku, kao i 10 info tabli sa nazivima lokacija, takođe na tri jezika.
Građani su dobili nadstrešnice za odmor turista ili degustaciju tradicionalnih jela i proizvoda koji su dio nematerijalnog kulturnog nasleđa, a veliki broj učesnika je pohađao obuke na temu turizma i bezbjednosti hrane.
Ovim projektom su unaprijeđeni i kapaciteti TO Gusinje za pružanje usluga turistima kroz nabavku opreme, vozila i izgradnju turističkog info centra.
Kroz projekat su odštampani brošura i katalog što je od koristi turistima, ali i TO Gusinje za promociju turističkih potencijala.
ČISTA ZAJEDNICA ZA ODRŽIVO OKRUŽENJE I PRIRODU-ČISTO
Projekat „Čista zajednica za održivo okruženje i prirodu – ČISTO” sufinansiran je od strane Evropske unije sredstvima iz IPA Programa prekogranične saradnje Srbija – Crna Gora 2014-2020.
Projekat zajednički sprovode Opština Gusinje (CG) i Opština Ivanjica (SRB) sa ciljem doprinosa zaštiti životne sredine u prekograničnom regionu kroz efikasniju i moderniju infrastrukturu upravljanja otpadom.
Ukupna vrijednost projekta je 389.635 eura, od čega je doprinos Evropske unije 330.800 eura.
Građani Gusinja su dobili kontejnere i kante za selektivno odlaganje otpada, ali i specijalizovanih vozila za sakupljanje otpada i kontejnera, što je doprinijelo smanjenju nelegalnih deponija i podizanju svijesti o značaju očuvanja prirode.
ZAJEDNIČKA AKCIJA ZA ZAŠTITU ŽIVOTNE SREDINE– JEPA
Od februara 2023. godine, kroz 18 mjeseci, Opština Gusinje i Opština Puka iz Albanije realizuju projekat vrijedan 300.420 eura, od čega Evropska unija obezbjeđuje 85%., u okviru IPA II MNE–ALB programa.
Fokus je na smanjenju zagađenja i unapređenju sistema upravljanja otpadom u pograničnom regionu.
Građani su dobili specijalizovanih vozila (IVECO) za sakupljanje otpada i kontejnera, opština Gusinje je razvila aplikaciju Green Alert Gusinje kroz koju je na jednostavan način moguće prijaviti problem iz oblasti zaštite životne sredine, novu opremu za zaposlene u Komunalnom preduzećučistiji vazduh i uređenije javne površine.
Projekat je uključio i edukaciju učenika i građana o cirkularnoj ekonomiji.
GUSINJE – PRVI ZERO WASTE GRAD U CRNOJ GORI
Projekat, koji je trajao od 2021. do 2023. godine, vrijedan 563.515 eura, realizovan je u saradnji Opštine Gusinje i partnera: RDA Bjelasica, Komovi, Prokletije, Green Line Albania i ALCDF, kroz IPA II MNE–ALB program.
Građinima su uručene kante i kese za razdvajanje različitiv vrsta otpada. Projekat je uspostavio sistem sakupljanja otpada od vrata do vrata, u pet različitih frakcija, komprostiranje i opremanje centra za obnovu materijala.
Građanima je uz kante uručen set materijala za bolju implentaciju zero waste koncepta.
Komunalno preduzeće je, zahvaljujući projektu Zero Waste, dobilo objekat za oporavak materijala (MRF).
Preporučeno
TEKST JE IZRAĐEN U OKVIRU PROJEKTA „ŠTA GRAĐANI DOBIJAJU ULASKOM CRNE GORE U EVROPSKU UNIJU“, KOJI JE PODRŽAN OD FONDA ZA PODSTICAJ MEDIJSKOG PLURALIZMA MINISTARSTVA – MINISTARSTVA KULTURE I MEDIJA CRNE GORE.
Video