Kako je Vujačić istakao za portal Standard, Sud za prekršaje u Podgorici igra ključnu ulogu u oblikovanju ,,urbanog bontona”.
Pored toga, predsjednik podgoričkog Suda za prekršaje naglašava da je Crna Gora u oblasti prekršajnog prava napravila značajne iskorake ka Briselu.
STANDARD: KOLIKO SE KROZ PREKRŠAJNE POSTUPKE MIJENJA KULTURA U GLAVNOM GRADU?
VUJAČIĆ: Prekršajni postupci nisu samo sudski procesi, oni su ogledalo društvene discipline.
Naime, u Glavnom gradu Podgorica, koji je administrativni, ekonomski i saobraćajni centar države, Sud za prekršaje u Podgorici igra ključnu ulogu u oblikovanju ,,urbanog bontona”.
Ovo ima tripartitnu strukturu, pa tako govorimo o generalnoj prevenciji u kontekstu da kada građani vide i osjete da se prekršaji poput nepropisnog parkiranja, buke u ugostiteljskim objektima ili odlaganja otpada procesuiraju efikasno, dolazi do promjene svijesti, te bojazan od izvjesnosti kazne postepeno prelazi u naviku poštovanja reda. Sudske odluke, naročito one koje inicira Komunalna policija, direktno utiču na to kako zajednica doživljava javni prostor.
Kultura se mijenja tako što se ,,privatni interes” (npr. uzurpiranje trotoara)
podređuje ,,javnom interesu”, što u konačnom ima svoj edukativni karakter.
Takođe, kaznena politika daje svoj poseban doprinos kulturi, čime se razbija pogrešan narativ o benignosti posljedica kažnjivog ponašanja i stvara nulta tolerancija na repetativne inkriminirajuće aktivnosti ponašanja.
Stoga, sudski procesi imaju krucijalnu i presudnu ulogu u izmjeni životne i pravne kulture, pri čemu stoji borba za jačanje institucijalne saradnje i prevazilaženje brojnih pravnih – procesnih smetnji i faktičkih problema koji svakodnevno terete rad Suda i krnje napore i rezultate rada.
STANDARD: KOJI POJEDINAČNI PREKRŠAJ JE NAJZASTUPLJENIJI?
VUJAČIĆ: Najveći priliv prekršajnih predmeta dolazi iz oblasti koje direktno dotiču svakodnevni život građana, a to su Zakon o bezbjednosti saobraćaja na putevima (ZOBS), što je ,,najmasovnija” oblast s obzirom na broj vozila u Podgorici i tranzitni karakter grada, pa prekršaji poput prekoračenja brzine, vožnje pod dejstvom alkohola i psihoaktivnih supstanci i korišćenja mobilnog telefona tokom vožnje čine okosnicu ove kazneno – pravne oblasti, te potom prekršajna djela iz materije Zakona o komunalnim djelatnostima, Zakona o turizmu i ugostiteljstvu, Zakona o uređenju prostora i izgradnji objekata, koji čine temelj komunalnog reda i inspekcijskog nadzora, budući da se Podgorica ubrzano širi, što prati i rad Komunalne policije i Uprave za inspekcijske poslove.
Međutim, stvarna nadležnost sudova za prekršaje obuhvata mnogo širi i društveno osjetljiv spektar postupaka, i to prekršaja koji se tiču narušavanja javnog reda i mira, prekršaja iz oblasti Zakona o zaštiti od nasilja u porodici, koji su često i normativno i praktično na granici sa krivičnim djelom, gdje se posebna pažnja posvećuje zaštiti žrtava, sprječavanju dodatne viktimizacije i primjeni zakonskih mjera zaštite, prekršaja koji se odnose na relativno novu oblast nasilja na sportskim priredbama, sportskim događajima, uključujući nasilje među navijačima i druge oblike narušavanja javnog reda, potom ovaj sud razmatra prekršaje koji se odnose na nepoštovanje poreskih i carinskih propisa, bavi se prekršajima koji se odnose na nepoštovanje propisa o javnom zdravlju i zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti, prekršajima koji se odnose na sprječavanje korupcije, prekršaje koji se odnose na zaštitu konkurencije na tržištu i brojne druge prekršajne oblasti.
Ta raznolikost znači da Sud za prekršaje rješava pitanja od neposrednog značaja za sigurnost i funkcionisanje zajednice, pa njegovo djelovanje nosi dalekosežne posljedice za svakodnevni život građana.
Sudija za prekršaje mora biti ,,univerzalni pravnik”, jer obrađuje približno 300 (trista) različitih propisa.
To znači da u jednom danu sudija može odlučivati o carinskom prekršaju, kršenju javnog reda i mira, nasilju u porodici, te o kompleksnom predmetu iz oblasti zaštite konkurencije odnosno o drugim specifičnim pravnim oblastima.
STANDARD: KOJI TRENDOVI SU U PORASTU?
VUJAČIĆ: Uočen je trend porasta prekršajnih predmeta koji zahtijevaju hitnu reakciju a tiču se kršenja saobraćajnih propisa, dakle rast kaznenih djela iz materije Zakona o bezbjednosti saobraćaja na putevima. Sve je veći broj lica koja se lišavaju slobode i odmah privode sudiji, što zahtijeva stalnu pripravnost i dežurstva. Stoji prevalencija prekršajnih djela teže prirode iz člana 317a, 318 i 319 citiranog zakona, prvenstveno prekršaji u kojima je radnja izvršenja upravljanja vozilom pod dejstvom alkohola, psihoaktivnih supstanci i prekoračenja propisane brzine, pa su tako pretežno zastupljena prekršajna djela iz člana 319 stav 1 tačka 19 Zakona o bezbjednosti saobraćaja na putevima (vozač, mladi vozač i vozač početnik koji upravlja vozilom u saobraćaju na putu koji je pod dejstvom alkohola u koncentraciji od 0,5 do 1 g/kg), člana 318 stav 1 tačka 14 citiranog zakona (vozač, mladi vozač i vozač početnik koji upravlja vozilom u saobraćaju na putu koji je pod dejstvom alkohola u koncentraciji od 1 g/kg do 2 g/kg), člana 317a stav 1 tačka 3 citiranog zakona (vozač, mladi vozač i vozač početnik koji upravlja vozilom u saobraćaju na putu koji je pod dejstvom opojnih droga, drugih psihoaktivnih supstanci ili je pod dejstvom alkohola u koncentraciji od 2 g/kg ili većoj), i člana 323 tačka 1 navedenog zakona (mladi vozač i vozač početnik koji upravlja vozilom u saobraćaju na putu koji je pod dejstvom opojnih droga, drugih psihoaktivnih supstanci ili je pod dejstvom alkohola u koncentraciji od 0,1 g/kg do 0,3 g/kg).
Eksponencijalan je rast broja počinilaca ovih prekršajnih djela koji su mlađe životne dobi, da je često slučaj o vozačima do 24 godina života, koja normativno pripadaju kategoriji mladih vozača, pri čemu Zakon o bezbjednosti saobraćaja na putevima Crne Gore neopravdano vrši pozitivnu diskriminaciju u odnosu na kategoriju mladih vozača, s obzirom da je za mlade vozače prema članu 323 tačka 1 ovog zakona, a koji upravljaju vozilom u saobraćaju na putu pod dejstvom opojnih droga i drugih psihoaktivnih supstanci, propisana novčana kazna u rasponu od 60 do 200 eura, bez obaveze izricanja kaznenih bodova i zaštitne mjere zabrane upravljanja motornim vozilom.
U posljednjih nekoliko godina Sud za prekršaje u Podgorici pratio je rast broja prijavljenih slučajeva nasilja u porodici, što nužno ne znači da nasilja ima više nego ranije, već da su žrtve ohrabrene da traže zaštitu, a policija i sud reaguju promptno.
Međutim, posljednje dvije godine bilježe manji broj prekršajnih predmeta iz oblasti porodičnog nasilja u određenoj nijansi manji, a to je rezultat zakonski drugačijeg tretmana i pristupa ovom društvenom fenomenu, to jeste posljedica svojevrsne dublje i snažnije inkriminacije ovih djela kroz Izmjene Krivičnog zakonika.
Budući da je došlo do određenih novina i izmjena na pravnoj teritoriji Zakona o energetici, Zakona o privrednim društvima, te Zakona o notarima, pa postoji tendencija rasta prekršajnih djela iz ovih kaznenih materija.
STANDARD: PREMA POSLJEDNJOJ STATISTICI, KOLIKO JE BILO PREKRŠAJA, ODNOSNO PREKRŠAJNIH SANKCIJA?
VUJAČIĆ: Iako se broj predmeta mjeri hiljadama na godišnjem nivou, tako da je u 2025. godini formirano 23.534 (dvedeset tri hiljade petsto trideset četiri) prekršajna predmeta koji nose upisnik PP, ključna je struktura sankcija pa su tako u najvećem broj riješenih predmeta izrečene novčane kazne, i to 10.748 (deset hiljada sedamsto četrdeset osam), potom kazne zatvora 322 (trista dvadeset dvije), uslovne osude 168 (sto šezdeset osam), sa 8.221 (osam hiljada dvjesta dvadeset jednu) izrečenu zaštitnom mjerom.
Uprkos ogromnom broju predmeta, sud uspijeva da održi značajan nivo ažurnosti, što je ključno jer prekršajni postupci imaju kraće rokove zastarjelosti u odnosu na krivične.
STANDARD: KAKVI SU USLOVI RADA? DA LI JE TAČNO DA SUDIJE RADE U DVIJE SMJENE? U KAKVIM PROSTORIJAMA SU SMJEŠTENE KANCELARIJE?
VUJAČIĆ: Izazov dvosmjenskog sistema u sjedištu Suda za prekršaje u Podgorici i prostorne insuficijencije je možda najbolnija tačka u funkcionisanju ovog suda. Dakle, Sud za prekršaje u Podgorici, u svom sjedištu u Glavnom gradu, radi u dvije smjene, i to u prvoj od 07:00 do 15:00 časova, i drugoj od 15:00 do 22:00 časova, koja raspodjela radnog vremena je rijetkost u pravosudnom sistemu i direktna je posljedica nedostatka prostora, pa sudije i službenici bukvalno ,,dijele” kancelarije i sudnice, te kada jedna smjena završi, nastupa druga a drugi dio – postava sudija i osoblja dolazi na ista radna mjesta.
Ovo predstavlja logističku kompleksnost jer je Sud za prekršaje u Podgorici ,,centrala” koja mora koordinirati rad sa odjeljenjima u Nikšiću, Cetinju i Danilovgradu, a različito radno vrijeme i fizička udaljenost otežavaju sinhronizaciju, razmjenu pismena i administrativno upravljanje.
Rad do 22:00 časa hronično izaziva potrebu za povećanjem broja službenika i namještenika (zapisničara, referenata), kako bi se pratio tempo koji nameće sudski proces.
Nekonvencionalne sudnice, prostorni deficit, prebukiranost kancelarijskih prostora, često ne odgovaraju modernim standardima komfora, iako se ulažu napori da se funkcionalnost održi na nivou. Posebnu, šta više bizarnu okolnost, predstavljaju prostori namijenjeni za rad Odjeljenja u Nikšiću koje sudi u zgradi iznad ugostiteljskog objekta pod nazivom ,,Pivnica”, čiji vlasnik je ujedno i vlasnik prostorija u kojima Sud obavlja svoju djelatnost.
Ovakvo postojeće stanje bezmalo je nedopustivo.
STANDARD: DA LI ZAKON O PREKRŠAJIMA ZADOVOLJAVA SUDSKU PRAKSU?
VUJAČIĆ: Svaki zakon i načelno normativa prate životne situacije, probleme i izazove, koji definitivno imaju svoju mobilnost manifestovanu kroz novine izvora nastajanja, proces odvijanja i realizaciju i rješavanje, pa stoga i Zakon o prekršajima kao lex specialis u postupanju sudova za prekršaje prati korak civilizacijskih i društvenih promjena, a koje društveno i pravno kretanje stvara potrebu za izmjenom njegovog zakonskog teksta.
Tako, ovaj zakon pretrpio je izmjene u martu mjesecu tekuće godine (“Službeni list CG”, broj 1/2011, 6/2011, 39/2011, 32/2014, 43/2017, 51/2017 i 31/2026), a glavne i krucijalne izmjene tiču se raspona kazni zatvora i novčanih kazni u kojima se iste mogu propisati, pa se određuje da se kazna zatvora ne može propisati u trajanju kraćem od deset ni dužem od 90 (devedeset) dana, a novčana kazna za fizičko i odgovorno lice u iznosu od 30 (trideset) eura do 4.000 (četiri hiljade) eura, za preduzetnika u iznosu od 150 (sto pedeset) eura do 12.000 (dvanaest hiljada) eura, a za pravno lice u iznosu od 500 (petsto) eura do 40.000 (četrdeset hiljada) eura, potom u odnosu na zastarjelost pokretanja i vođenja prekršajnog postupka, gdje se produžuju rokovi u odnosu na ranije zakonodavno rješenje koje je načelno poznavalo dvogodišnji rok zastarjelosti vođenja prekršajnih postupaka, pa se sada određuje da se prekršajni postupak ne može pokrenuti niti voditi ako proteknu dvije godine od dana kad je prekršaj izvršen, a da zastarjelost prekršajnog gonjenja nastaje u svakom slučaju kad protekne dva puta onoliko vremena koliko se po zakonu traži za zastarjelost gonjenja (četiri godine), uz ograničenja većih rokova za specifična prekršajna djela. Zakon je pretpio i niz izmjena u dijelu poglavlja koji se odnose na prekršajni nalog, postupak ispitivanja zahtjeva za sudsko odlučivanja o izdatom prekršajnom nalogu, tzv. postupku bez pretresa, ali vjerovatno od posebnog značaja za javnost jesu novine u pogledu naredbe za ulazak u stan i druge prostorije, koji insitut se prvi put unosi u zakonski tekst pa se posebno obrađuju razlozi za podnošenje zahtjeva za donošenje naredbe za ulazak u stan druge prostorije, forma zahtjev za donošenje naredbe za ulazak u stan i druge prostorije, postupak sudije po podnijetom zahtjevu za ulazak u stan i druge prostorije, izvršenje naredbe za ulazak u stan i druge prostorije.
Članom 234 izmijenjenog Zakona povlastica pri izvršenju novčane kazne još više dolazi do izražaja pa se umjesto ranijeg benifita od 2/3 određuje da će se novčana kazna smatrati u cjelosti plaćenom ako kažnjeni, odnosno osuđeni plati jednu polovinu novčane kazne u roku određenom konačnim i izvršnim prekršajnim nalogom, odnosno pravosnažnom sudskom odlukom.
Ono što predstavlja vrlo značajnu i osnažujuću novinu u procesu i sistemu izvršenja kazni jeste inovacija predviđena članom 238a navedenog zakona, koja odredba propisuje takozvanu opštu naredbu za dovođenje okrivljenog koja se dostavlja Policiji radi raspisivanja potrage, a intencija je brzo, efektivno i efikasno provođenje procesa izvršenja kazni
Može se dati ocjena da Zakon o prekršajima uspješno prati ,,mobilni karakter” životnih situacija, da stvara teren za pravnu sigurnost, a da je sudska praksa stabilna i da se stalno nadograđuje kroz odluke Višeg suda za prekršaje, čime se ujednačava postupanje u sličnim situacijama.
Glavni izazov za praksu je procesuiranje prekršaja koji su na granici sa krivičnim djelima, gdje sudije moraju biti izuzetno pažljive da ne povrijede osnovna ljudska prava.
STANDARD: DA LI JE ZAKON USKLAĐEN SA EU STANDARDIMA? DA LI SA TAKVOM ZAKONSKOM REGULATIVOM MOŽEMO U EU?
VUJAČIĆ: Crna Gora je u oblasti prekršajnog prava napravila značajne iskorake ka Briselu.
Naša zakonska regulativa je u velikoj mjeri harmonizovana sa evropskim direktivama. To se posebno odnosi na procesna prava okrivljenih (pravo na odbranu, pravično suđenje). Sa punim pravom se može kazati da za prednji stav Zakon o zaštiti od nasilja u porodici može poslužiti kao reper, koji je jedan od normativnih tekstova koji je istupio u ovom procesu usklađivanja, a ovo s obzirom da implementira standarde Istanbulske konvencije, pružajući sveobuhvatan pristup kroz hitne mjere zaštite, pristup zaštite žrtve, koja je u centru postupka, sa posebnim mehanizmima podrške, i efikasnost imajući u vidu da su postupci ove vrste hitni, a sankcije odražavaju društvenu osudu nasilja.
Pritom, Evropska unija i međunarodne organizacije prate cjelokupan ciklus nastanka i izmjena zakona, pri čemu je veoma važna stručna ocjena Venecijanske komisije o tome da li su predložene izmjene zakona u skladu sa demokratskim standardima, koji monitoring procesa donošenja zakona i njihovih izmjena kako bi se osigurala pravna sigurnost i usklađenost sa međunarodnim poretkom, je kontinuiran i rigorozan.
Dakle, lično sam stava da Crna Gora, sa aspekta zakona, pravi značajne iskorake ka Evropskoj uniji, s tim da postoji i mora uvijek postojati potreba i prostor za unaprađenje i poboljšanje rezultata rada, i redukovanje nedovoljno dobrih i eventualno negativnih elemenata i karakteristika.
Preporučeno
TEKST JE IZRAĐEN U OKVIRU PROJEKTA ,,ŠTA GRAĐANI DOBIJAJU ULASKOM CRNE GORE U EVROPSKU UNIJU“, KOJI JE PODRŽAN OD FONDA ZA PODSTICAJ MEDIJSKOG PLURALIZMA MINISTARSTVA – MINISTARSTVA KULTURE I MEDIJA CRNE GORE
Video