Riječ je engleskog porijekla, nastala od izraza deep learning (duboko učenje) i fake (laž). Označava video, audio ili fotografiju koja je uz pomoć vještačke inteligencije izmijenjena tako da izgleda potpuno stvarno. Jednostavno rečeno — vještački generisan snimak. Još jednostavnije — laž sa visokom rezolucijom.
Ali kod nas, čini se, problem nijesu deepfake snimci. Problem je što nam je stvarnost postala deepfake.
Povod je bjegunac, šef organizovane kriminalne grupe, koji je na dan presude uspio da pobjegne i time demonstrira da je naš pravosudni i bezbjednosni sistem više teorijska kategorija nego operativna struktura. Nakon toga smo dobili javni rijaliti program u kojem se predstavnici institucija međusobno optužuju, peru ruke i iznose „prljavi veš“, kao da je riječ o porodičnoj svađi, a ne o bezbjednosnom slomu države.
IT stručnjaci analiziraju snimke. Analitičari analiziraju analize. A zaključak koji lebdi u vazduhu zvuči gotovo nadrealno: „Medeni“ nije samo pobjegao, nego je, navodno, stigao i da organizuje novu kriminalnu grupu za produkciju deepfake snimaka, kojima zabavlja javnost i ismijava sistem.
Ironija je što sistem za to ne treba nikakvu vještačku inteligenciju. Sasvim je dovoljan prirodni kapacitet.
Jer imamo deepfake Vladu. Vladu koja odluke ne donosi za stolom, već u WhatsApp grupi. I sada bi građani trebalo da vjeruju da iza svakog glasa stoji ministar, a ne brat, kum, prijatelj ili ljubavnica koja je ukrala telefon. U državi u kojoj se sumnja u diplome ministara, sad bismo trebali vjerovati i u autentičnost poruka.
A kad smo kod diploma — imamo i deepfake diplome. Najavljuje se obračun, govori se odlučno, obećava temeljna provjera. Provjera, doduše, traje toliko dugo da bi i sama mogla postati predmet provjere.
Deepfake je i Predsjednik države. Ima stav — pa ga nema. Pobijedi na talasu promjene, pa promjenu vrati na fabrička podešavanja, vrati zakone Skupštini, pa ih ipak usvoji. Nema vremena da se obrati javnosti povodom skandala čiji je jedan od aktera njegov savjetnik, ali ima vremena za komunalne teme iz sopstvene zgrade. Država može da sačeka. Mirisi ne mogu.
Deepfake je i Skupština. Donose se zakoni koje niko ne čita, o kojima se ne raspravlja i koji će tek u primjeni pokazati koliko su šuplji. Važno je da je forma ispoštovana i da su zakoni usvojeni, o njihovoj suštini ćemo, po običaju, saznati tek kad počnu da prave štetu.
Deepfake je i tvrdnja poslanika da su glas naroda. U praksi su glas partije, odnosno pioni lidera, što najbolje ilustruje konzul koji je sanjao da bude poslanik. Da žele da budu narodni poslanici, uveli bi otvorene liste i dozvolili biračima da biraju imenom i prezimenom. Ali to bi značilo odgovornost. A odgovornost nije popularna funkcija sistema.
I teško je reći ko je veći deepfake — pozicija ili opozicija.
Deepfake je i borba protiv organizovanog kriminala. Uspijemo da dobijemo presudu — ali nemamo koga poslati na izdržavanje kazne. Pravda postoji. Samo je fizički odsutna.
Deepfake je i situacija u kojoj odbjegla tužiteljka javno optužuje pravosudne institucije za nepotizam i progon, iako je do juče bila dio tog sistema. Kao da se ogledalo pobunilo protiv odraza.
Normalnom čovjeku tada dođe da ponovi rečenicu iz čuvenog klipa:
„Kad sam ja jedan dan uhvatio samoga sebe đe lažem, a kome da vjerujem poslije toga, brate?“
No, pobjednik deepfake-a je svakako M.K., koji sebe naziva liderom opozicije, a bio je dio i podržavao 44. Vladu. Kako sam kaže, svjedočio je koruptivnim poslovima i političkim ucjenama kompromitujućim snimcima, čiji su akteri bili ministri te iste Vlade. Ipak, izašao je iz nje, jer, navodno, više nije mogao da izdrži sva ta nepočinstva, kako bi sačuvao svoje mentalno zdravlje. Deepfake opozicionar.
No, da se vratimo suštini.
U korijenu riječi deepfake nalazi se deep learning — duboko učenje, koje je dio mašinskog učenja, a ono dio vještačke inteligencije. Ideja dubokog učenja jeste da računar uči iz primjera, kao što ljudi uče iz iskustva. To se, naravno, može koristiti u pozitivne svrhe, za rješavanje problema, ali i za stvaranje deepfake sadržaja.
I čini se da su nosioci vlasti savladali sopstveni deep learning. Iskoristili su iskustva prethodnog sistema, ne da bi ga popravili, već da bi ga unaprijedili u segmentima korupcije, partitokratije, partijskog zapošljavanja, razaranja institucija i rasprodaje države na rate.
Zato je, možda više nego ikad, vrijeme da se narod probudi iz deep sleeping-a. Jer ako već živimo u deepfake stvarnosti, red je da barem reakcija bude stvarna.
U suprotnom, ostaće nam da gledamo državu koja izgleda kao sistem — ali funkcioniše kao montaža.
Preporučeno
Stavovi izraženi u ovom tekstu ne odražavaju nužno uređivačku politiku portala Standard.
Video