Evropska komisija potvrdila je da će budući Pristupni ugovor Crne Gore sa Evropskom unijom sadržati zaštitne mehanizme, što će biti prvi takav slučaj u istoriji proširenja EU. Cilj novih klauzula je da se spriječi eventualno nazadovanje u oblasti vladavine prava i poštovanja temeljnih evropskih vrijednosti nakon ulaska države u članstvo.
MERSIJE: Mjesto Crne Gore unutar Evropske unije počinje da dobija konkretne obrise
Portparol Evropske komisije Guillaume Mercier pozdravio je odluku država članica da formiraju Ad Hoc radnu grupu za izradu Pristupnog ugovora sa Crnom Gorom, ocjenjujući da je riječ o “velikom koraku na putu ka članstvu u EU”.
„Ovo je veliki korak na putu ka članstvu u Evropskoj uniji. To je priznanje napretka Crne Gore i podsticaj da ubrza reforme. Radujemo se ovoj novoj fazi pristupnih pregovora sa Crnom Gorom. Ovo je trenutak kada mjesto Crne Gore unutar Evropske unije počinje da dobija konkretne obrise“, saopštio je Mercier.
ZVANIČNIK EK: Cilj zaštitnog mehanizma – osigurati da obaveze preuzete tokom pregovora, posebno one koje se odnose na takozvane ‘fundamente’, budu poštovane
No, ono što je posebno značajno je dio objašnjenja koji je za Standard iznio zvaničnik Evropske komisije koji je želio da ostane anoniman, a koji se odnosi na uvođenje novih zaštitnih mehanizama u budući Pristupni ugovor Crne Gore sa Evropskom unijom, što predstavlja potpuno novi pristup u politici proširenja EU.
Kako navodi, zaštitne klauzule nijesu nova pojava u pristupnim ugovorima, ali će sada prvi put biti značajno proširene i usmjerene na očuvanje temeljnih vrijednosti EU i nakon prijema nove članice.
„Sve pristupne ugovore EU prilagođava razvoju same Unije. Posljednji pristupni ugovor potpisan je prije 14 godina i prirodno je da će budući ugovori biti drugačiji“, naveo je on.
U Briselu podsjećaju da je EU kroz prethodna proširenja izvukla određene pouke, posebno nakon problema sa vladavinom prava u pojedinim državama članicama, prije svega u slučajevima Mađarske i Poljske, kada su evropske institucije imale ograničene mogućnosti da brzo reaguju na demokratsko nazadovanje.
Prema riječima zvaničnika Komisije, upravo zato se sada razmatra kako da zaštitne klauzule u budućim pristupnim ugovorima, počev od crnogorskog, budu osmišljene tako da omoguće reakciju EU ukoliko nakon članstva dođe do ozbiljnog kršenja obaveza preuzetih tokom pregovora.
„Cilj je jednostavan – osigurati da obaveze preuzete tokom pregovora, posebno one koje se odnose na takozvane ‘fundamente’, budu poštovane i nakon pristupanja“, navodi zvaničnik EK.
Pod „fundamentima“ Evropska unija podrazumijeva vladavinu prava, nezavisnost pravosuđa, borbu protiv korupcije i organizovanog kriminala, funkcionisanje demokratskih institucija i slobodu medija.
EU mora imati kredibilne garancije u slučaju kršenja evropskih vrijednosti
U evropskim institucijama smatraju da je upravo iskustvo sa ranijim proširenjima pokazalo potrebu za snažnijim mehanizmima kontrole i nakon ulaska novih članica u EU. Dosadašnje zaštitne klauzule uglavnom su se odnosile na prelazne periode za primjenu evropskih pravila ili ograničenja pristupa tržištu rada, ali nijesu bile fokusirane na sankcionisanje mogućeg demokratskog nazadovanja država članica.
Evropska komesarka za proširenje Marta Kos ranije je najavila da će Crna Gora biti „prva država nove generacije proširenja“, uz ocjenu da EU mora imati „kredibilne i efikasne garancije“ u slučaju ozbiljnog kršenja evropskih vrijednosti nakon ulaska u članstvo.
Prema pisanju evropskih medija iz evropskih diplomatskih izvora, objašnjavaju da se među opcijama o kojima se razgovara nalaze mehanizmi za privremeno ograničavanje određenih prava nove članice, finansijske mjere, ali i posebni monitoring mehanizmi koji bi ostali na snazi i nakon pristupanja.
Dosadašnje zaštitne klauzule u ranijim proširenjima uglavnom su se odnosile na prelazne periode za primjenu evropskih pravila ili ograničenja pristupa tržištu rada, ali nijesu bile fokusirane na sankcionisanje mogućeg demokratskog nazadovanja država članica.
Za sada nije poznato kako će tačno izgledati konačne odredbe ugovora, jer politički razgovori o zaštitnim klauzulama tek treba da počnu tokom ljeta.
Formiranje radne grupe za izradu pristupnog ugovora predstavlja ulazak Crne Gore u završnu fazu pregovora sa EU. Crna Gora je trenutno najnapredniji kandidat za članstvo, otvorila je sva pregovaračka poglavlja, dok je 14 već privremeno zatvoreno. Evropska komisija procjenjuje da bi, ukoliko se nastavi sadašnji tempo reformi, tehnički dio pregovora mogao biti završen krajem 2026. ili početkom 2027. godine.
Preporučeno
TEKST JE IZRAĐEN U OKVIRU PROJEKTA ,,ŠTA GRAĐANI DOBIJAJU ULASKOM CRNE GORE U EVROPSKU UNIJU“, KOJI JE PODRŽAN OD FONDA ZA PODSTICAJ MEDIJSKOG PLURALIZMA MINISTARSTVA – MINISTARSTVA KULTURE I MEDIJA CRNE GORE
Video