Međutim, pogled na preostalih 19 poglavlja ukazuje da se radi o najzahtjevnijoj fazi pregovora, u kojoj formalno usklađivanje zakonodavstva ustupa mjesto dokazivanju njegove pune i održive primjene. Upravo u toj fazi dolaze do izražaja ne samo administrativni kapaciteti države, već i politička stabilnost, kvalitet institucija i ukupni međunarodni odnosi, posebno sa državama članicama Evropske unije.
U tom kontekstu, dodatnu složenost unosi pogoršanje odnosa sa Hrvatska, koja kao punopravna članica Evropske unije ima mogućnost da direktno utiče na dinamiku pregovaračkog procesa. Bilateralna pitanja, iako formalno nijesu dio pregovaračkih poglavlja, u praksi često postaju politički faktor koji može usporiti ili blokirati njihov napredak. Posebno je osjetljivo Poglavlje 31, koje se odnosi na zajedničku vanjsku, bezbjednosnu i odbrambenu politiku, gdje se od države kandidata očekuje visok stepen usklađenosti sa stavovima i interesima država članica. U situaciji narušenih bilateralnih odnosa, svako odstupanje ili politička tenzija može se reflektovati kroz dodatne zahtjeve ili uslovljavanja u ovoj oblasti.
VLADAVINA PRAVA KAO KLJUČNI TEST EVROPSKOG PUTA
Istovremeno, ključ pregovaračkog procesa i dalje ostaju Poglavlje 23 (pravosuđe i temeljna prava) i Poglavlje 24 (pravda, sloboda i bezbjednost), koja se u kontinuitetu smatraju najzahtjevnijim i najosjetljivijim. Evropska komisija u ovim oblastima ne procjenjuje samo normativni okvir, već i stvarne rezultate u borbi protiv korupcije i organizovanog kriminala, kao i nivo nezavisnosti, efikasnosti i odgovornosti pravosuđa. To podrazumijeva mjerljive rezultate u istragama, optužnicama i pravosnažnim presudama u složenim predmetima, ali i stabilan institucionalni okvir u kojem nema političkog uticaja na izbor i rad sudija i tužilaca.
U Poglavlju 24 fokus je dodatno proširen na funkcionisanje policije i bezbjednosnih službi, upravljanje granicama, migracijama i azilom, kao i međunarodnu policijsku saradnju. Evropska unija posebno insistira na profesionalizaciji policijskih struktura, razmjeni obavještajnih podataka sa evropskim partnerima i jasnim procedurama koje garantuju zakonitost postupanja u svim segmentima bezbjednosnog sistema. Upravo zbog toga, svaka reforma u ovim oblastima mora biti pažljivo dizajnirana i usklađena sa evropskim standardima, jer se procjenjuje ne samo njen formalni sadržaj, već i potencijalne posljedice po vladavinu prava i zaštitu osnovnih sloboda.
U tom svjetlu treba posmatrati i nedavne zakonodavne inicijative u oblasti bezbjednosnog sektora, uključujući izmjene zakona o Agenciji za nacionalnu bezbjednost i unutrašnjim poslovima. Ukoliko takvi propisi nijesu u potpunosti usklađeni sa standardima Evropske unije – naročito u dijelu koji se odnosi na civilni i parlamentarni nadzor, transparentnost rada službi i zaštitu ljudskih prava – oni ne samo da ne doprinose zatvaranju pregovaračkih poglavlja, već mogu otvoriti nova pitanja i usporiti već započete procese. Evropska praksa jasno pokazuje da se bezbjednosni sektor mora graditi na principima depolitizacije, profesionalnosti i odgovornosti, uz snažne mehanizme kontrole koji sprečavaju zloupotrebe ovlašćenja.
Dodatni izazov leži u činjenici da su Poglavlja 23 i 24 međusobno povezana sa gotovo svim ostalim oblastima pregovora. Bez uvjerljivih i dugoročno održivih rezultata u vladavini prava, napredak u ekonomskim i sektorskim politikama ostaje ograničen. Evropska unija u tom smislu primjenjuje princip da su upravo ova poglavlja temelj čitavog pregovaračkog procesa, što znači da njihovo zatvaranje dolazi među posljednjima i uslovljava zatvaranje niza drugih poglavlja. To praktično znači da svaka slabost u pravosuđu ili bezbjednosnom sektoru ima domino efekat na ukupnu pregovaračku dinamiku.
SLOŽENI PROCES ZATVARANJA PREOSTALIH POGLAVLJA
Međutim, pogled na strukturu preostalih 16 poglavlja otvara znatno složeniju sliku od one koju sugerišu političke izjave. Riječ je o oblastima koje čine samu srž funkcionisanja jedinstvenog evropskog tržišta i institucionalnog sistema, i koje, za razliku od tehnički manje zahtjevnih poglavlja, podrazumijevaju duboke i često dugotrajne transformacije državnog aparata i privrede.
U oblasti četiri temeljne slobode – kretanja robe, radnika, usluga i kapitala – Crna Gora mora ne samo formalno uskladiti zakonodavstvo, već i ukloniti sve administrativne i praktične barijere koje ograničavaju slobodno funkcionisanje tržišta. To uključuje reformu regulatornih tijela, standardizaciju proizvoda, priznavanje profesionalnih kvalifikacija, kao i uspostavljanje efikasnog sistema kontrole državne pomoći i finansijskih tokova. Upravo u tim segmentima često dolazi do zastoja, jer zahtijevaju koordinaciju više institucija i dugotrajno usklađivanje sa praksom Evropske unije.
Poseban izazov predstavljaju oblasti javnih nabavki i politike konkurencije, koje su u fokusu evropskih institucija zbog njihove direktne povezanosti sa borbom protiv korupcije i zaštitom tržišne ravnopravnosti. U tim poglavljima se ne traži samo usvajanje propisa, već i vidljivi rezultati u njihovoj primjeni – transparentni tenderi, efikasna kontrola, kao i konkretni slučajevi sankcionisanja zloupotreba. Iskustva drugih država kandidata pokazuju da upravo ova poglavlja često ostaju otvorena do samog kraja pregovora.
Slična složenost prisutna je i u finansijskom sektoru, gdje je potrebno osigurati stabilnost bankarskog sistema, uskladiti regulativu sa evropskim standardima i ojačati nadzorne institucije. U oblasti informacionog društva i medija, dodatni izazov predstavlja balans između regulatornog okvira i očuvanja medijskih sloboda, što je pitanje koje se sve češće posmatra i kroz širi kontekst vladavine prava.
Poljoprivreda i ruralni razvoj, zajedno sa bezbjednošću hrane, veterinarskom i fitosanitarnom politikom, spadaju među najzahtjevnija poglavlja u cijelom procesu pristupanja. Ona podrazumijevaju uspostavljanje kompleksnih sistema kontrole, značajna budžetska izdvajanja, kao i prilagođavanje domaće proizvodnje strogim standardima Evropske unije. U praksi, to znači transformaciju čitavih sektora privrede, što je proces koji se ne može realizovati u kratkom vremenskom roku.
Energetika, transport i oporezivanje takođe zahtijevaju duboke strukturne reforme. U energetskom sektoru, fokus je na liberalizaciji tržišta, diversifikaciji izvora i usklađivanju sa klimatskim ciljevima Evropske unije. Transportna politika podrazumijeva modernizaciju infrastrukture i usklađivanje sa evropskim bezbjednosnim i tehničkim standardima, dok u oblasti oporezivanja postoji potreba za harmonizacijom poreskih sistema i efikasnijom naplatom prihoda.
Dodatno, ekonomska i monetarna politika, statistika i socijalna politika i zapošljavanje zahtijevaju ne samo normativne promjene, već i stabilne institucije koje mogu dugoročno garantovati održivost sistema. Posebno u socijalnoj politici, Evropska unija insistira na stvarnim rezultatima u zaštiti radnih prava, socijalnoj inkluziji i funkcionisanju tržišta rada.
Upravo ta dimenzija – dokaziva i održiva primjena reformi – predstavlja ključnu razliku između formalnog napretka i stvarnog zatvaranja poglavlja. Završna mjerila koja Evropska komisija postavlja pred države kandidate često podrazumijevaju višegodišnje praćenje rezultata, što znači da se napredak ne može ubrzati isključivo političkom voljom.
MOŽE LI CRNA GORA U SEDAM MJESECI ZATVORITI 19 POGLAVLJA
Ako se uzme u obzir da je za prvih pet mjeseci 2026. godine zatvoreno svega dva poglavlja, jasno je da bi zatvaranje preostalih 19 u narednih sedam mjeseci zahtijevalo ne samo administrativno ubrzanje, već i rješavanje dubokih strukturnih problema koji su prisutni godinama. U takvim okolnostima, dodatni politički teret u vidu narušenih odnosa sa državama članicama Evropske unije i kontroverznih zakonodavnih rješenja u osjetljivim sektorima dodatno komplikuje ionako zahtjevan proces.
Zbog toga se, uprkos političkoj ambiciji da se pregovori zaključe u kratkom roku, nameće suštinsko pitanje: da li Crna Gora u ovom trenutku raspolaže institucionalnim kapacitetom, političkom stabilnošću i međunarodnom podrškom neophodnom za takav iskorak, ili će se optimistične projekcije suočiti sa realnošću pregovaračkog procesa u kojem brzina nikada nije bila važnija od kvaliteta i održivosti reformi?
Preporučeno
TEKST JE IZRAĐEN U OKVIRU PROJEKTA ,,ŠTA GRAĐANI DOBIJAJU ULASKOM CRNE GORE U EVROPSKU UNIJU“, KOJI JE PODRŽAN OD FONDA ZA PODSTICAJ MEDIJSKOG PLURALIZMA MINISTARSTVA – MINISTARSTVA KULTURE I MEDIJA CRNE GORE
Video